Bữa cơm đậm chất Nam Bộ, hũ chao bình dị và nỗi nhớ quê hương

Nỗi nhớ cội nguồn trong từng hương vị Rời rảo đất phương Nam tập kết ra Bắc từ năm 1954, rồi bận rộn với trăm ngàn công việc quốc gia đại sự, Bác Tôn mang theo một nỗi nhớ quê hương đau đáu suốt những tháng năm đất nước còn chia cắt. Giữa lòng Hà Nội hoa lệ, nơi có thể dễ dàng thưởng thức những bậc cao lương mỹ vị, nhưng trong tâm thức của vị Chủ tịch nước, không có sơn hào hải vị nào có thể sánh được với những món ăn dân dã, mộc mạc mang hơi thở của ruộng đồng miệt vườn châu thổ sông Cửu Long.

Khác với những buổi tiệc chiêu đãi quốc khách với rượu vang và dao dĩa sang trọng, bữa cơm thường nhật của gia đình Bác Tôn lại đạm bạc và đơn sơ đến mức khó tin. Chiếc bàn ăn nhỏ bằng gỗ luôn bày biện những món ăn mang đậm hồn quê Nam Bộ: một đĩa rau lang hoặc rau muống luộc xanh rờn, một bát nước luộc vắt chanh, một niêu cá lóc kho tộ sền sệt nước màu rắc thêm chút tiêu sọ, và đặc biệt – thứ không bao giờ được phép vắng mặt – đó là hũ chao hoặc hũ mắm dưa.

Câu chuyện về hũ chao và sự khước từ những đặc quyền Chao là một món ăn được làm từ đậu hũ lên men, có mùi vị đặc trưng rất kén người ăn, vốn dĩ là món ăn quen thuộc của những người nông dân nghèo Nam Bộ để ăn cho "chắc bụng", qua bữa qua ngày. Nhưng với Bác Tôn, đó lại là món "mỹ vị" tuyệt hảo nhất.

Có lần, thấy sức khỏe của Bác dạo này có phần giảm sút do công việc bề bộn, các đồng chí phục vụ nhà bếp đã quyết tâm "cải thiện" bữa ăn. Họ cố ý đi chợ mua một con gà ta thật ngon về hầm thuốc Bắc, làm thêm vài món thịt thà bổ dưỡng dâng lên mâm, hy vọng Bác sẽ ăn nhiều hơn để bồi bổ cơ thể. Khi bước vào bàn ăn, nhìn thấy mâm cơm thịnh soạn khác thường, nụ cười trên môi Bác bỗng khép lại. Bác không trách mắng ai, nhưng đôi mắt chùng xuống lộ vẻ tư lự.

Bác ôn tồn gọi người cấp dưỡng lên, nhẹ nhàng nói: "Các chú thương Bác, Bác hiểu và cảm ơn lắm. Nhưng ngoài kia, đồng bào ta còn đang thắt lưng buộc bụng đánh giặc, bộ đội ta ở Trường Sơn còn đang phải ăn củ rừng, măng dại. Mình ở hậu phương, ngồi trong phòng mát, ăn thịt cá ê hề thế này, nuốt sao cho trôi? Các chú cất món gà này đi, chia cho anh em cảnh vệ gác đêm ăn cho có sức. Phần Bác, chỉ cần cho Bác đĩa rau luộc và hũ chao đem ra đây là Bác xơi được ba bát cơm rồi!"

Sự kiên quyết mà đầy tình người ấy khiến cả tổ phục vụ rớt nước mắt. Họ lặng lẽ làm theo ý Bác. Và hôm đó, người ta lại thấy vị Chủ tịch nước gắp từng miếng chao nhỏ, chậm rãi nhai cùng bát cơm trắng, vẻ mặt toát lên sự mãn nguyện và bình yên đến lạ thường.

Bài học về sự chắt chiu và lòng tự tôn dân tộc Trong lúc ăn, Bác Tôn có một nguyên tắc bất di bất dịch: Không bao giờ để rơi vãi dù chỉ là một hạt cơm. Nếu chẳng may có hạt cơm nào rớt ra bàn, Bác đều cẩn thận nhặt lên ăn nốt. Bác thường dạy con cháu và những người xung quanh: "Mỗi hạt gạo là một giọt mồ hôi, một giọt máu của người nông dân một nắng hai sương. Ăn bỏ mứa là mang tội với trời đất, mang tội với nhân dân".

Bữa cơm với đĩa rau luộc và hũ chao của Chủ tịch Tôn Đức Thắng không chỉ phản ánh đức tính cần kiệm của một người cộng sản mẫu mực, mà nó còn là hiện thân của một tâm hồn thủy chung son sắt. Hương vị chao nồng nàn ấy chính là sợi dây vô hình níu giữ tâm hồn Bác với miền Nam ruột thịt, với Cù lao Ông Hổ nơi chôn nhau cắt rốn. Ăn những món ăn bần hàn ấy là cách để Bác tự nhắc nhở bản thân không bao giờ được quên gốc gác của mình, không bao giờ được ngủ quên trên nhung lụa của quyền lực, và phải sống sao cho xứng đáng với muôn vạn đồng bào đang đổ máu hy sinh.