Bữa cơm đoàn viên sau nhiều năm

Chiều hôm tôi về, cả xóm đã biết tin. Mẹ cứ đi ra đi vào, hết nhìn tôi lại nhìn nồi cơm trên bếp như sợ mọi thứ chưa đủ cho đứa con xa nhà bao năm.

Nhà tôi nghèo lắm. Chiến tranh kéo dài, ruộng ít, sức mẹ yếu dần theo năm tháng. Thế nhưng hôm ấy mẹ bảo:

— Hôm nay phải nấu cho con bữa cơm thật tử tế.

Tôi cười:

— Mẹ đừng vất vả, con ăn gì cũng được.

Mẹ lắc đầu:

— Bao năm rồi mới có ngày này.

Từ chiều, mẹ đã nhờ bác hàng xóm mua giúp con cá, hái thêm mớ rau trong vườn, lấy nắm gạo ngon vẫn để dành trong chum. Em gái tôi chạy sang nhà dì xin ít hành lá, còn mấy đứa cháu thì tranh nhau quét sân, kê thêm ghế.

Căn bếp nhỏ bỗng rộn ràng như có hội.

Tôi ngồi bên hiên nhìn khói bếp bay lên mà lòng cứ lâng lâng khó tả. Bao năm ở chiến trường, tôi đã nhiều lần tưởng tượng cảnh này: mẹ nấu cơm, em nhóm bếp, tiếng dao thớt lách cách trong gian nhà quen thuộc.

Khi trời tối hẳn, mâm cơm được dọn ra giữa nhà.

Chỉ là một mâm cơm rất giản dị: nồi cơm trắng còn bốc khói, đĩa cá kho, bát canh rau, đĩa cà muối và chén nước mắm có vài lát ớt đỏ.

Nhưng với tôi, đó là mâm cơm đẹp nhất thế gian.

Mẹ ngồi đầu mâm, cứ gắp thức ăn cho tôi liên tục:

— Ăn đi con, ở trong ấy chắc khổ lắm.

Tôi chưa kịp nuốt đã thấy nghẹn ở cổ.

Em gái nhìn tôi cười:

— Anh ăn chậm thôi, mẹ để dành cả ngày cho anh đấy.

Mọi người bật cười. Tiếng cười vang trong căn nhà nhỏ ấm áp đến lạ.

Đang ăn, mẹ bỗng dừng đũa, nhìn tôi thật lâu rồi hỏi nhỏ:

— Có nhiều đồng đội không về được hả con?

Cả mâm cơm im lặng.

Tôi khẽ gật đầu.

Trong giây lát, tôi nhớ đến anh Hòa, nhớ Lâm, nhớ những người đã cùng tôi đi qua Trường Sơn, qua những trận đánh cuối cùng mà không kịp trở về ngồi bên mâm cơm của mẹ mình.

Mẹ thở dài rất khẽ rồi gắp thêm miếng cá vào bát tôi:

— Vậy con phải sống cho cả phần của các anh ấy nữa.

Câu nói ấy theo tôi suốt cả cuộc đời.

Ăn được một lúc, bác hàng xóm sang chơi. Bác đứng ngoài cửa cười lớn:

— Cho tôi nhìn thằng Dinh ăn cơm nhà một cái nào!

Cả nhà lại cười ầm lên.

Lâu lắm rồi căn nhà tôi mới có nhiều tiếng cười như thế.

Sau bữa cơm, mẹ không cho tôi rửa bát. Mẹ bảo:

— Hôm nay con chỉ việc ngồi đây thôi.

Tôi ngồi bên bậc cửa nhìn trăng lên sau hàng cau. Trong nhà, mẹ và em gái vừa dọn dẹp vừa nói chuyện rì rầm. Những âm thanh bình thường ấy làm tôi thấy lòng yên đến lạ.

Đêm ấy, trước khi đi ngủ, mẹ hỏi:

— Con thấy cơm nhà còn ngon không?

Tôi nắm tay mẹ và nói:

— Ngon nhất đời con, mẹ ạ.

Mẹ cười, đôi mắt ánh lên trong ngọn đèn dầu.

Hơn năm mươi năm đã trôi qua. Mẹ tôi đã đi xa, căn nhà cũ cũng đã đổi khác nhiều. Nhưng mỗi lần ngồi bên mâm cơm gia đình, tôi lại nhớ bữa cơm đoàn viên năm 1975.

Tôi hiểu rằng:

Điều người lính mang theo suốt những năm chiến tranh không chỉ là khẩu súng hay ba lô, mà là ký ức về một mâm cơm gia đình, nơi có mẹ chờ, có tiếng cười của người thân và có cảm giác bình yên mà không chiến thắng nào có thể thay thế được.