Bữa cơm quân ngũ đạm bạc mà vui

Ngày mới vào đơn vị, đám tân binh chúng tôi ai cũng nhớ cơm nhà.

Ở quê, dù nghèo đến đâu, bữa cơm vẫn có tiếng mẹ gọi, có mùi khói bếp và có cảm giác ấm áp của gia đình. Còn trong quân ngũ, mọi thứ đều mới lạ.

Chiều hôm ấy, sau một ngày học điều lệnh mệt rã rời, tiếng kẻng báo cơm vang lên.

Cả trung đội xếp hàng cầm bát nhôm đi xuống nhà ăn.

Nhà ăn chỉ là dãy nhà mái ngói đơn sơ, bàn ghế dài bằng gỗ, ánh đèn vàng hắt xuống những gương mặt còn rất trẻ.

Khẩu phần hôm đó chẳng có gì đặc biệt: cơm trắng, bát canh rau muống và đĩa cá khô rim mặn.

Nhìn mâm cơm, có cậu tân binh quê khá giả buột miệng:

— Ít thế này chắc tối đói mất.

Cả bàn cười ồ lên.

Bác Được lúc ấy cũng thấy ít thật, nhưng sau một ngày chạy, tập, đứng nghiêm dưới nắng, mùi cơm nóng bốc lên đã thấy ngon lạ thường.

Người chia cơm vừa đặt nồi xuống, cả bàn đã chuyền tay nhau từng vá cơm.

Lâm ngồi cạnh bác, vừa xới cơm vừa nói:

— Ở nhà em ăn khỏe lắm, vào đây chắc phải tập ăn ít thôi.

Một anh lớn tuổi hơn cười:

— Rồi vài hôm nữa canh rau cũng thấy ngon cho mà xem.

Quả thật, chỉ sau mấy ngày, chúng tôi ăn hết sạch không còn hạt cơm nào.

Điều làm bữa cơm quân ngũ khác với cơm nhà không phải món ăn, mà là tiếng cười.

Có người kể chuyện quê.

Có người bắt chước giọng cán bộ.

Có người khoe biết bắt cá, biết trèo dừa, biết kéo lưới.

Tiếng cười vang cả nhà ăn, át cả tiếng thìa bát va vào nhau.

Một lần, trung đội được cải thiện thêm nồi thịt kho.

Mỗi người chỉ được vài miếng nhỏ.

Lâm nhìn miếng thịt trong bát rồi nghiêm trang nói:

— Báo cáo các đồng chí, hôm nay đại tiệc!

Cả bàn cười nghiêng ngả.

Có anh còn giấu một miếng thịt cuối cùng rồi bảo:

— Để ăn sau cho nhớ hương vị hòa bình.

Những câu nói ngô nghê ấy làm bữa cơm nghèo trở nên vui đến lạ.

Sau này vào chiến trường, bữa cơm còn đạm bạc hơn nhiều.

Có ngày chỉ là nắm cơm nguội với muối vừng.

Có đêm chia nhau một hộp cá cho cả tiểu đội.

Có lúc hành quân liên tục, vừa đi vừa nhai lương khô cứng như đá.

Vậy mà mỗi khi dừng chân, anh em lại quây thành vòng tròn, người bẻ đôi củ sắn, người chuyền bi đông nước, người nhường miếng ngon cho bạn bị sốt.

Bác Được nhớ mãi một buổi trưa ở Trường Sơn.

Mưa vừa tạnh, cả tiểu đội trú dưới tấm tăng. Bữa ăn chỉ có cơm nắm và ít muối lạc.

Anh Hòa bẻ nắm cơm làm đôi đưa cho bác:

— Ăn đi, còn sức mà đi tiếp.

Bác nói:

— Anh ăn đi, em còn ít lương khô.

Anh cười:

— Đồng đội thì chia nhau, tính toán làm gì.

Câu nói ấy theo bác suốt cả cuộc đời.

Ngày hòa bình trở về, bữa cơm gia đình đầy đủ hơn, có cá, có thịt, có tiếng cháu cười.

Nhưng đôi khi ngồi ăn, bác lại nhớ những chiếc bát nhôm móp méo, nhớ nồi canh rau loãng, nhớ tiếng cười vang trong nhà ăn doanh trại và dưới tấm tăng giữa rừng Trường Sơn.

Một lần đứa cháu hỏi:

— Ông ơi, cơm bộ đội ngày xưa ngon không?

Bác cười hiền:

— Nếu so món ăn thì không ngon bằng bây giờ. Nhưng nếu so niềm vui thì có khi còn vui hơn nhiều.

Nó ngạc nhiên:

— Vì sao ạ?

Bác nhìn mâm cơm gia đình rồi đáp:

— Vì ngày ấy ai cũng nghèo như nhau, đói như nhau, nhớ nhà như nhau và thương nhau như anh em ruột. Có khi chỉ một miếng cá khô mà cả bàn cười suốt bữa.

Nói xong, bác lặng đi một lúc.

Rồi khẽ nói thêm:

— Nhiều người trong những bữa cơm ấy đã không còn nữa.

Cả nhà im lặng.

Tôi hiểu rằng trong ký ức người lính, bữa cơm quân ngũ không chỉ là chuyện ăn uống.

Đó là nơi tình đồng đội lớn lên từng ngày.

Là nơi những chàng trai xa lạ trở thành anh em.

Là nơi người ta học cách chia nhau từ hạt cơm cuối cùng đến gian khổ của chiến tranh.

Và bác Nguyễn Văn Được luôn nói:

Bữa cơm quân ngũ có thể đạm bạc về thức ăn, nhưng chưa bao giờ nghèo về tình người. Chính tiếng cười, sự sẻ chia và tình đồng đội quanh mâm cơm ấy đã nuôi dưỡng những người lính trẻ đi qua những năm tháng khó khăn nhất của cuộc đời.