Nguyễn Biểu và bữa tiệc "cỗ đầu người" của giặc Minh
Bối cảnh lịch sử
Năm 1413, quân Minh do tướng Trương Phụ chỉ huy tấn công dữ dội vào Nghệ An. Vua nhà Hậu Trần là Trùng Quang Đế phải rút lui vào Hóa Châu. Nhằm thực hiện kế hoãn binh để các tướng Đặng Dung và Nguyễn Cảnh Dị có thời gian xây dựng lại lực lượng, vua đã cử Nguyễn Biểu (khi đó đang giữ chức Điện tiền Ngự sử) đi sứ để đàm phán hòa bình.
Diễn biến bữa tiệc quái đản
Khi đoàn sứ giả đến Nghệ An, Trương Phụ muốn làm nhục quốc thể và uy hiếp tinh thần của vị sứ thần nước Nam. Hắn đã cho sắp đặt một căn phòng lộng lẫy và bày ra một mâm cỗ được đậy kín bằng lồng bàn ngà.
Mâm cỗ rùng rợn: Khi chiếc lồng bàn được nhấc lên, bên trong chỉ độc nhất một cái đầu người luộc chín. Các tướng giặc Minh đinh ninh Nguyễn Biểu sẽ kinh hoàng, bủn rủn tay chân mà khuất phục.
Thái độ ung dung: Trái với tính toán của giặc, Nguyễn Biểu không hề biến sắc hay run sợ. Ông bình thản ngồi vào sập, mỉm cười dõng dạc nói: "Mấy thuở được ăn thịt người phương Bắc!" (có tài liệu chép là "Mấy đời mới được ăn cỗ đầu người phương Bắc").
Hành động hiên ngang: Nguyễn Biểu thản nhiên dùng đũa khoét đôi mắt, chấm muối ăn trước sự kinh ngạc, khiếp đảm của Trương Phụ và các tướng giặc.
Bài thơ ứng tác tại chỗ
Ngay trong bữa tiệc kinh hoàng đó, Nguyễn Biểu vừa ăn vừa ứng tác ngâm bài thơ "Cỗ đầu người" để mỉa mai sự tàn bạo, man rợ của quân xâm lược:
Ngọc thiện trân tu đã đủ mùi,
Gia hào thêm có cỗ đầu người.
Nem cuông chả phượng còn thua béo,
Thịt gụ gan lân cũng kém tươi.
Ca lối Lộc Minh so cũng một,
Đọ bề vàng lụa phụng làm đôi.
Nghĩ rằng thú vị bằng nay cả,
Ứng chế từng nghe có một thôi!
Cái kết và sự suy tôn
Sự kiên cường của Nguyễn Biểu khiến Trương Phụ vừa nể phục vừa tức giận. Lúc đầu Phụ định tha cho ông về, nhưng sau đó nghe lời gièm pha của kẻ phản quốc Phan Liêu rằng Nguyễn Biểu là hào kiệt nước Nam, thả về sẽ như thả hổ về rừng, Trương Phụ đã sai quân đuổi theo bắt lại.
Khi bị bắt lại, Nguyễn Biểu vẫn giữ nguyên khí tiết, đứng thẳng mắng chửi Trương Phụ là kẻ cướp nước tàn ngược. Giặc tức tối trói ông vào cột cầu Yên Quốc (Nghệ An) rồi dìm chết khi thủy triều dâng lên. Trước khi hy sinh, ông còn dùng móng tay khắc vào cột cầu dòng chữ khẳng định khí tiết của mình.
Sau khi dẹp giặc, người dân đã lập đền thờ ông tại Nghệ An và Hà Tĩnh. Các triều đại sau này đều sắc phong ông là Phúc thần, Nghĩa vương để tôn vinh một biểu tượng bất khuất của nền ngoại giao Việt Nam
