Bức ảnh bên bờ sông Thạch Hãn
Mùa hè năm 1972, Thành cổ Quảng Trị trở thành chiến trường khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Cựu chiến binh Lê Bá Dương là một trong những người trực tiếp chiến đấu và sống sót trở về. Ký ức về những đồng đội mãi mãi nằm lại dưới dòng sông Thạch Hãn đã thôi thúc ông nhiều năm sau viết nên những câu thơ nổi tiếng về dòng sông lịch sử.
"Tôi nhập ngũ khi còn rất trẻ. Năm 1972, đơn vị tôi được lệnh hành quân vào bảo vệ Thành cổ Quảng Trị. Chúng tôi biết mình đang bước vào một trận chiến vô cùng ác liệt, nhưng không ai chùn bước.
Muốn vào được Thành cổ, bộ đội phải vượt qua sông Thạch Hãn trong đêm. Không có ánh đèn, chỉ có bóng tối và tiếng bom đạn. Những chiếc thuyền nhỏ lặng lẽ đưa từng tốp chiến sĩ sang bờ bên kia. Có người vừa đặt chân lên bến đã hy sinh vì pháo kích.
Suốt 81 ngày đêm, bom đạn dội xuống gần như không ngừng nghỉ. Mặt đất bị cày xới, hầm hào liên tục sụp đổ. Đồng đội của tôi ngã xuống mỗi ngày. Có người chỉ mới hôm qua còn ngồi kể chuyện quê hương, hôm sau đã vĩnh viễn nằm lại.
Điều khiến tôi day dứt nhất là nhiều đồng đội không tìm được hài cốt. Họ hòa vào lòng đất Thành cổ, hòa vào dòng nước Thạch Hãn. Mỗi lần nhìn dòng sông chảy lặng lẽ, tôi lại nhớ đến những gương mặt trẻ tuổi ấy.
Sau chiến tranh, tôi nhiều lần trở lại Quảng Trị. Có lần đứng rất lâu bên bờ sông Thạch Hãn, tôi cảm giác như những người đồng đội vẫn đang ở đâu đó. Chính từ cảm xúc ấy, tôi viết những câu thơ:
'Đò lên Thạch Hãn xin chèo nhẹ,
Đáy sông còn đó bạn tôi nằm...'
Đó không chỉ là lời nhắn gửi với những người chèo đò, mà còn là lời nhắc nhở tất cả chúng ta hãy luôn biết ơn những người đã hy sinh để đất nước có ngày hòa bình.
Mỗi lần gặp học sinh, sinh viên, tôi đều kể lại câu chuyện này. Tôi mong các em hiểu rằng chiến tranh không chỉ có những chiến thắng hào hùng, mà còn có biết bao mất mát. Hòa bình hôm nay là điều vô cùng quý giá, cần được gìn giữ bằng trách nhiệm và lòng yêu nước."
