Bức ảnh chụp bên cột cây số

Trong chiếc hộp gỗ cũ kỹ đặt trên bàn thờ, ông cất rất nhiều kỷ vật.

Một chiếc khăn tay đã sờn mép.

Một cuốn sổ nhỏ đã úa màu.

Và một bức ảnh đen trắng chỉ còn nhìn rõ vài gương mặt.

Đó là tấm ảnh cuối cùng của cả tiểu đội.

Mùa xuân năm 1971, đơn vị của ông tập kết tại Quảng Bình cũ trước khi hành quân dọc tuyến Trường Sơn vào chiến trường miền Nam. Hôm ấy, hiếm hoi lắm mới có một người mang theo chiếc máy ảnh. Cả tiểu đội rủ nhau đứng cạnh cột cây số ven đường để chụp chung một tấm.

Không ai chỉnh lại quân phục.

Không ai tạo dáng.

Mỗi người chỉ nở một nụ cười rất tự nhiên.

Bởi tất cả đều nghĩ, khi chiến tranh kết thúc sẽ lại chụp thêm một tấm khác.

Tấm ảnh được rửa ngay sau đó.

Mỗi người giữ một bản.

Ông cẩn thận gấp làm tư rồi cất trong túi áo ngực.

Những tháng ngày sau đó là những cuộc hành quân liên tiếp.

Có người bị sốt rét.

Có người bị thương.

Có người mãi mãi nằm lại giữa rừng Trường Sơn.

Mỗi lần nghỉ chân, ông lại lấy bức ảnh ra nhìn.

Có những gương mặt trong ảnh lúc ấy đã không còn nữa.

Ông không dám đếm.

Cũng không muốn đếm.

Chỉ lặng lẽ gấp ảnh lại rồi tiếp tục lên đường.

Ngày đất nước thống nhất, ông trở về.

Trong số chín người có mặt trong bức ảnh năm ấy, chỉ còn bốn người còn sống.

Nhiều năm sau, họ hẹn nhau trở lại đúng nơi đã chụp tấm hình.

Cột cây số cũ không còn.

Con đường đất năm xưa đã thành đường nhựa.

Những cánh rừng bị bom cày xới giờ phủ kín màu xanh.

Bốn người đứng đúng vị trí cũ.

Lặng lẽ nhìn khoảng đất trước mặt.

Không ai nhắc đến những người đã mất.

Bởi ai cũng biết họ đang hiện diện trong ký ức của những người còn sống.

Một người đề nghị:

"Hay mình chụp lại một tấm."

Ông gật đầu.

Bức ảnh mới được chụp.

Bốn mái đầu đã bạc.

Bốn nụ cười vẫn hiền như ngày nào.

Nhưng khoảng trống của năm người đồng đội khiến tấm ảnh trở nên lặng lẽ hơn bao giờ hết.

Ông mang hai tấm ảnh đặt cạnh nhau trong khung kính.

Một tấm của tuổi hai mươi.

Một tấm của tuổi bảy mươi.

Ở giữa là hơn nửa thế kỷ với biết bao đổi thay.

Mỗi lần có con cháu đến chơi, ông đều lấy khung ảnh xuống.

Ông không kể về chiến công.

Không kể về huân chương.

Ông chỉ lần lượt chỉ vào từng gương mặt.

Người này rất giỏi sửa xe.

Người kia hay kể chuyện cười.

Người khác thích đánh đàn.

Trong lời kể của ông, họ vẫn còn trẻ.

Vẫn đang đứng cạnh nhau dưới nắng xuân năm ấy.

Đứa cháu nhỏ nhìn thật lâu rồi hỏi:

"Sao ông không xóa vết rách trên tấm ảnh cũ?"

Ông mỉm cười.

"Đừng xóa."

"Để các con biết..."

"...thời gian có thể làm cũ một bức ảnh."

"Nhưng không thể làm cũ ký ức."

Chiều hôm ấy, ông lại cẩn thận cất khung ảnh vào chiếc hộp gỗ.

Ánh nắng xuyên qua cửa sổ, rọi lên những gương mặt trẻ tuổi trong tấm ảnh đen trắng.

Họ vẫn cười.

Nụ cười trong trẻo của những chàng trai chưa đầy hai mươi tuổi, mang theo niềm tin giản dị rằng đất nước nhất định sẽ hòa bình.

Và đúng như họ từng tin tưởng, hòa bình đã đến.

Chỉ tiếc rằng không phải tất cả đều có cơ hội nhìn thấy ngày ấy.

Bức ảnh cũ vì thế không chỉ lưu giữ một khoảnh khắc.

Nó lưu giữ cả một thế hệ đã gửi tuổi xuân cho Tổ quốc, để hôm nay những con đường Trường Sơn chỉ còn vang tiếng xe, tiếng gió và tiếng cười của những người được sống trong hòa bình.