BỨC ẢNH CÒN LẠI

BỨC ẢNH CÒN LẠI

Có những người bước vào cuộc đời chúng ta từ trước khi ta cất tiếng khóc chào đời. Ta chưa từng gặp mặt, chưa từng nghe giọng nói, chẳng biết nụ cười... Nhưng bằng một sợi dây tình thân diệu kỳ, họ vẫn là một phần không thể thiếu trong ký ức gia đình. Với tôi, người ấy là bác Hai – Liệt sĩ Nguyễn Tấn Huấn.

Mười bảy tuổi – Điểm dừng của một đời người

Tôi chưa từng gặp bác. Khi bác hy sinh, tôi còn chưa ra đời. Ký ức duy nhất tôi có về bác chỉ là một tấm ảnh trắng đen được gia đình nâng niu gìn giữ trên bàn thờ. Tôi không biết giọng bác trầm hay bổng, không biết bác cười ra sao, cũng chẳng có một kỷ niệm riêng nào giữa hai bác cháu.

Tôi chỉ biết bác qua những lời kể ngắt quãng của bà – Mẹ Việt Nam Anh hùng Ngô Thị Thời, người mẹ đã mất đi người con duy nhất của mình trong những năm tháng chiến tranh.

Bác Hai tên là Nguyễn Tấn Huấn, sinh năm 1957, quê ở thôn Tình Phú Bắc, xã Phước Giang, tỉnh Quảng Ngãi. Bác là giọt máu duy nhất của bà. Những năm đất nước còn khói lửa, bác nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc, tham gia Thanh niên xung phong và hy sinh khi mới tròn mười bảy tuổi.

Mười bảy tuổi...

Mỗi lần nghĩ đến con số ấy, tim tôi lại thắt lại. Mười bảy – cái tuổi mà hôm nay bao bạn trẻ vẫn vô tư dưới mái trường, trong vòng tay vỗ về của cha mẹ, với biết bao ước mơ dài rộng phía trước. Nhưng với bác Hai, tuổi mười bảy lại là điểm dừng vĩnh viễn của một kiếp người.

Tôi không biết chàng trai mười bảy tuổi năm ấy đã nghĩ gì trước giờ ra trận. Ngày bác lên đường, bà dặn con điều gì, bác đã nói gì với mẹ? Những câu hỏi ấy tôi không thể tự trả lời, chỉ biết hình dung qua lời kể lặng lẽ của bà.

Nhưng tôi hiểu rằng, để một người mẹ tiễn đứa con duy nhất bước vào chiến trường, khoảnh khắc ấy nghẹn ngào biết mấy. Nỗi thương con hòa lẫn với sự phập phồng lo lắng, bởi chiến tranh đâu ai biết trước ngày mai.

Người con ra đi.

Người mẹ ở lại.

 Và người con duy nhất ấy đã mãi mãi không trở về.

Người ở lại mang nỗi nhớ suốt một đời

Nhiều lần nhìn vào bức ảnh của bác, rồi nhìn sang bà, lòng tôi dâng lên sự xót xa khó tả. Một người mẹ dứt ruột sinh con, rồi phải sống cả phần đời còn lại với nỗi nhớ quặn thắt. Chiến tranh qua đi, quê hương từng ngày đổi mới, bình yên đã gõ cửa từng nhà... nhưng với một người mẹ mất con, sự chia lìa năm ấy dường như chưa bao giờ kết thúc.

Hình ảnh: Mẹ VNAH Ngô Thị Thời xúc động ngắm di ảnh phục dựng của con trai –

Liệt sĩ Nguyễn Tấn Huấn.

Thời gian trôi, tóc bà bạc hơn, bước chân chậm hơn, nhưng người con trong lòng bà vẫn mãi mãi dừng lại ở tuổi mười bảy. Có lẽ điều đau đớn nhất của chiến tranh không chỉ là những người nằm xuống, mà còn là nỗi đau gặm nhấm tâm hồn người ở lại suốt cả đời. 

Bà Ngô Thị Thời hiện đang sống cùng gia đình tôi (ba tôi là cháu ruột của bà). Vì thế, câu chuyện về bác Hai không phải là điều tôi đọc được trong sách vở hay nghe từ người xa lạ. Nó hiện diện ngay dưới mái nhà tôi, trong từng lời kể của bà, trong ký ức được truyền qua các thế hệ.

Tôi luôn muốn nghe bà kể nhiều hơn về bác: Ngày nhỏ bác ngoan ra sao, bác thích làm gì, bác lớn lên thế nào... Bởi tôi hiểu, nếu những ký ức ấy không được ghi lại, rồi sẽ có một ngày không còn ai kể nữa.

Tôi không sợ bức ảnh mờ đi theo thời gian. Tôi chỉ sợ câu chuyện phía sau bức ảnh ấy dần bị lãng quên.

Những buổi chiều nhìn lên bàn thờ, tôi thường tự hỏi: Nếu bác còn sống đến hôm nay, bác sẽ ra sao? Bác sẽ bao nhiêu tuổi, có một gia đình nhỏ thế nào? Và liệu tôi có cơ hội được chạy đến bên bác, gọi một tiếng "bác Hai" thân thương?

Những câu hỏi ấy vĩnh viễn không có lời đáp. 

Vì cuộc đời bác đã dừng lại ở tuổi mười bảy mất rồi.

"Bác Hai của tôi" và lời hứa của thế hệ hôm nay

Một bức ảnh đôi khi không đơn thuần là mảnh giấy, mà là điểm tựa duy nhất còn lại để gia đình nhớ về một người thân đã đi xa. Tấm ảnh của bác Hai giữ lại hình ảnh một chàng trai trẻ từng có tuổi thơ, từng có người mẹ yêu thương, từng chớm nở những hoài bão... nhưng chiến tranh đã gác lại tất cả những gì bác chưa kịp trải qua.

Chính từ bức ảnh ấy, tôi mới thực sự hiểu hết độ sâu thẳm của hai chữ "Hòa bình".

Trước đây, có thể tôi từng nghĩ bình yên là điều hiển nhiên. Nhưng khi biết câu chuyện của bác Hai, tôi hiểu rằng hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng sự hy sinh của rất nhiều con người cụ thể. Có những người ngã xuống khi còn rất trẻ. Có những người mẹ mất đi người con duy nhất. Và có những gia đình suốt hàng chục năm chỉ biết ngắm nhìn người thân qua một tấm hình. 

Những điều ấy không ở đâu xa. Nó nằm ngay trong gia đình tôi. Ngay trong câu chuyện của bà.

Tôi là thế hệ sinh ra khi chiến tranh đã lùi xa. Tôi không trải qua mưa bom đạn xới, chẳng thể thấu hết nỗi đau mất con nếu chỉ đọc qua sách vở. Nhưng tôi có thể lắng nghe. Tôi có thể ghi lại. Và tôi có thể kể lại cho những người đi sau. 

Tôi kể câu chuyện này không phải để khơi lại đau thương, mà để nhớ, để biết ơn, và để hiểu rằng những gì chúng ta đang có hôm nay không tự nhiên mà đến. Tôi muốn các bạn trẻ biết rằng, từng có một người thanh niên tên Nguyễn Tấn Huấn, quê ở Quảng Ngãi, đã gác lại tuổi mười bảy rực rỡ vì độc lập của Tổ quốc.

Bà tôi đã mất đi người con duy nhất.

Còn tôi, dù chưa từng gặp, vẫn luôn cảm thấy bác là một phần máu thịt của gia đình.

Tôi gọi bác là "bác Hai" – tiếng gọi ấm áp dẫu chưa từng một lần được cất lên trước mặt bác. Bác đã đi xa trước khi tôi ra đời, nhưng qua lời kể của bà và tấm ảnh trên bàn thờ, bác vẫn luôn hiện diện.

Tôi không thể đưa bác trở về, cũng chẳng thể bù đắp những năm tháng tuổi trẻ bác đã hy sinh. Nhưng tôi có thể làm một việc nhỏ bé: Kể lại câu chuyện của bác. Để mai này, khi thế hệ sau nhìn vào bức ảnh ấy, các em không chỉ thấy một khuôn mặt xa lạ, mà sẽ biết đó là một người con của Mẹ Việt Nam Anh hùng Ngô Thị Thời – một người thanh niên xung phong đã ngã xuống ở tuổi mười bảy vì quê hương.

Tấm hình trên bàn thờ, gương mặt người thanh niên trong ảnh vẫn còn rất trẻ. Bác sẽ mãi mãi ở tuổi mười bảy. Còn bà thì đã đi qua biết bao mùa mưa nắng cùng nỗi nhớ thương con.

Bác Hai ơi, cháu chưa từng gặp bác, nhưng cháu biết bác. Cháu biết bác qua bà, qua ba, và qua bức ảnh bình yên trên bàn thờ suốt bao năm qua.

Nếu một ngày bức ảnh cũ đi, cháu mong câu chuyện về bác vẫn còn nguyên vẹn.

Nếu một ngày bà không còn đủ sức kể nữa, cháu hứa sẽ là người kể tiếp.

Và nếu có ai hỏi vì sao cháu lại tha thiết ghi lại câu chuyện này, cháu sẽ chỉ lên bức ảnh và nói:

"Vì đó là bác Hai của tôi."

Bác đã không trở về, nhưng bác chưa bao giờ bị lãng quên.

Một bức ảnh còn lại.

Một người mẹ còn nhớ.

Một người cháu kể lại.

Và một tuổi trẻ mãi mãi ở lại với quê hương trong những năm tháng thời hoa lửa...