Bức ảnh cũ

Đó là một đêm giao thừa năm 2022 đầm ấm, sau một buổi chiều cùng ông bà gói bánh
mệt lả, tôi cùng ngoại quây quần bên chiếc bếp lửa ấm cúng chực chờ nồi bánh chưng.
Một năm nữa lại qua, tôi nghĩ thầm và theo đó là tiếng thở dài của ngoại. Trong đầu óc
non nớt của một đứa trẻ 13 tuổi năm ấy, bản thân tôi cũng nhìn nhận được sự hà khắc,
vô định của thời gian, bởi ngoại tôi lại thêm một tuổi nữa. Ở một góc bếp, tôi tò mò
tìm thấy được một bức ảnh đen trắng cũ, đã sờn đi, nhiều nếp gấp. Đó là một bức ảnh
một người phụ nữ trẻ, đeo chiếc kính tròn rất duyên cùng với hai dãy học sinh quây
quần ôm lấy (nếu tính theo thời ấy thì cũng trạc tuổi tôi bây giờ). Tôi gặng hỏi bà về
bức ảnh với tâm thế sẽ đón nhận một tràng cười như mọi lúc, bởi bà tôi vốn là một
người rất hay cười và nói chuyện rất hợp với lũ trẻ chúng tôi. Nhưng khi bà nhận lấy
bức ảnh, bà như sầm lại, hai tay xoa đi vết bụi than trên ảnh, đôi tay bà run lên vì xúc
động. Tôi như giật mình, như đã làm một điều gì đó sai trái. Tôi hỏi bà với giọng lúng
túng:
-“Bà ơi, đây là ai vậy ạ ? Các bạn nhỏ này là ai mà làm bà cháu khóc thế ?”
Bà tôi lặng đi một hồi, rồi nhẹ nhàng xoa đầu từng đứa chúng tôi. Tôi chăm chú lắng
nghe câu chuyện mà bà sắp kể. Có lẽ trong vô thức, mỗi đứa trẻ chúng tôi dường như
quên đi bà cũng từng là một cô giáo, một nhà giáo ưu tú mẫu mực thời chinh chiến.
-“Bức ảnh làm bà nhớ quá, tuy nhớ mà cũng muốn quên đi”: Bà khẽ nói
Thời ấy bà còn trẻ lắm, tóc bà đen nháy, dáng người tuy gầy nhưng rất ưa nhìn. Bà
cũng vô tư, hồn nhiên cắp sách đi học như chúng tôi. Sẽ chẳng có gì đáng nói nếu nó
chỉ là bon bon trên chiếc xe đạp, xe điện tới trường và học rồi lại cắp sách về như tôi
thầm nghĩ. Thời ấy được đi học đã là một điều rất hạnh phúc và trân quý đối với bà,
một phần là bởi điều kiện gia đình thiếu thốn và hơn nữa là tư tưởng phong kiến hồi
bấy giờ vẫn có rất nhiều bất công đối với phụ nữ. Khi bà học lớp 10 ( tương đương với
lớp 12 hiện nay), bà nhớ mãi lớp học năm ấy, nó rất đặc biệt. Lớp học chỉ đơn sơ vài
chiếc bàn, chiếc ghế, và đặc biệt hơn là ở bốn góc lớp có bốn cái hầm chữ A
-Chúng tôi đồng thanh thắc mắc: “Cái hầm để làm gì vậy bà”
Năm ấy là năm 1967, đó là những năm tháng chống Mỹ ở giai đoạn căng thẳng, bầu
trời chỉ có một màu đen xám xịt của bom đạn, sặc mùi thuốc súng. Âm thanh ám ảnh
nhất lúc ấy của bà chính là tiếng “rì rì” của B52, nhắc đến bà vẫn còn rợn người. Chỉ
cần nhất cử nhất động nào lọt vào tầm mắt chúng, bọn chúng sẽ không thương tiếc mà
rải từng đợt bom xuống để tàn phá. Nên mỗi lần nghe tiếng “ rì rì” đó, bà tôi cùng mọi
người sẽ xuống hầm để ẩn náu. Trong hoàn cảnh loạn lạc ấy đã nung nấu trong tâm trí
bà tôi một tình yêu tổ quốc sục sôi và một ý chí quyết tâm rằng sẽ góp sức mình vào
với lý tưởng chung của tổ quốc
Dẫu định kiến và khó khăn thời chinh chiến là thế, bà vẫn quyết tâm theo đuổi con
đường tri thức. Sau khi tốt nghiệp cấp ba, bà đã có ba năm hoạt động trong tiền tuyết ở
phía Tây Quảng Trị. “Từng kỉ niệm, từng hình ảnh của những người đồng đội chưa

bao giờ phôi phai trong tâm trí bà đến tận ngày nay”-bà nói:- Bà rất ghét cái cảm giác
bí bách trong hầm của quân đội, rất ghét cái cơn đau nhức ở chân do ngâm nước lâu
ngày. Nhưng càng nghĩ như vậy bà càng có thêm quyết tâm để chiến đấu vì những
người đồng đội đã hy sinh, vì một lòng muốn trở về gia đình khi chiến trận kết thúc.
Từng cái chết của những người đồng đội đã làm cho trái tim của cô gái 20 tuổi năm ấy
như chai sạn và thắt lại. Từng cuộc giải phẫu, cưa chân mà bà chứng kiến thật kinh
khủng đối với lũ trẻ chúng tôi. Tim bà như quặn lại khi nhắc đến vụ sập hầm năm ấy
đã lấy đi người bạn thân năm cấp 3 của bà, cái chết do ngạt nó đến từ từ và cũng dồn
dập. Nó dồn dập bởi nó đẩy tâm trí con người ta lên đến đỉnh điểm của sinh tồn, khát
khao được sống và tồn tại. Khi nghe thấy tiếng kêu cứu, tiểu đội của bà tôi ra sức nhấc
lên từng tảng đá sập, lớp đất cát lún do trời mưa. Nhưng vì trong thời gian dài, từng
tiếng kêu trở nên ú ớ và tắt hẳn- lúc đó bà tôi ra sức đào bới nhưng vẫn không có phép
màu nào xảy ra. Trên chiến trường năm ấy đã mất đi hai đốm lửa người thiếu nữ, một
tâm hồn của khát khao được sống, được chiến đấu, một tâm hồn của sự hồn nhiên,
trong sáng...
Trở về quê hương Quảng Bình sau những ngày tháng hoa lửa, bà tiếp tục học sư phạm
tại một trường cao đẳng của tỉnh và trở thành một cô giáo dạy văn. Những năm tháng
chiến tranh kết thúc vào năm 1975 rực rỡ, nhưng những dư chấn mà nó để lại là rất

lớn đối với Việt Nam ta. Khi đó một trong những chủ trương mà bà Nguyễn Thị Bình-
nguyên Bộ trưởng bộ giáo dục, nguyên Phó Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

Việt Nam là đẩy mạnh phát triển giáo dục, đặc biệt là miền Nam và những vùng sâu
vùng xa, được coi là những vùng “trắng” về giáo dục. Thấm đẫm tinh thần chiến đầu
của đồng đội và những người con xa xứ miền Bắc vào cứu viện, từng lời giảng của bà
tràn ngập ánh sáng của niềm tin. Niềm tin về một thế hệ tương lai giàu lòng biết ơn,
thấu hiểu, về một thế hệ sẽ làm nên một Việt Nam sánh vai với cường quốc năm châu.
Thì ra bức ảnh năm đó là bức ảnh của bà cùng với lứa học trò đầu tiên của những năm
độc lập, hòa bình. Thật quá đỗi thiêng liêng và xúc động. Đến đây, tôi thấy bà cười,
cười rất tươi như trút bỏ được điều gì đó. Còn tôi, trong tiếng pháo hoa của năm mới,
tôi vô thức mỉm cười vì đã nhận được một bài học vô giá
Câu chuyện của bà tôi là một tấm gương sáng của một con người mà khó có miễu từ
nào có thể diễn tả được. Trái tim bà có một lòng nồng nàn yêu nước, nó có tác động
rất lớn đối với bản thân tôi bởi tính tàn khốc và khắc nghiệt của bom đạn của chiến
tranh để có được thời bình như hiện tại. Tôi tin chắc không những tôi mà các bạn trẻ
khi đón nhận câu chuyện này sẽ có một cái nhìn khác về cuộc sống này, đó có thể là
cái nhìn thức tỉnh trong tiềm thức hay tiếng thở phào vì được sống trong thời bình. Dù
đón nhận trên bất kì phương diện nào, tôi vẫn mong muốn chia sẻ câu chuyện để các
bạn thêm trân quý cuộc sống hiện tại, từ đó sẽ có cách nhìn nhận đúng về cách chúng
ta sống mỗi ngày. Hãy nỗ lực, cố gắng hơn nữa trong học tập và làm việc, hãy viết tiếp
những ước mơ giang dở của thế hệ hoa lửa, và quan trọng hơn hết chính là nuôi dưỡng
nên một tâm hồn thấm đẫm lòng biết ơn.