BỨC ẢNH DƯỚI MÁI HIÊN
BỨC ẢNH DƯỚI MÁI HIÊN
Ngày ấy, ở một ngôi làng nhỏ bên dòng sông, có một gia đình sống trong căn nhà mái ngói đã cũ.
Ông Ba có hai người con trai là Hòa và Lợi.
Hai anh em cách nhau hai tuổi, lớn lên cùng nhau từ nhỏ.
Hòa trầm tính, ít nói.
Lợi thì nghịch ngợm, lúc nào cũng cười.
Hai anh em thường ra bờ sông câu cá, rồi tranh nhau xem ai bắt được con cá lớn hơn.
Mẹ thường đứng trước hiên gọi:
— Hai đứa về ăn cơm!
Lợi bao giờ cũng chạy về trước.
Hòa đi sau, vừa đi vừa cười.
Đó là những ngày bình yên mà sau này cả hai mới hiểu quý giá đến nhường nào.
Năm hai anh em lên đường, mẹ chuẩn bị cho mỗi người một chiếc khăn tay.
Bà dặn:
— Giữ lấy.
Lợi cười:
— Con đi xa mà mẹ đưa khăn tay làm gì?
Mẹ đáp:
— Khi nhớ nhà thì lấy ra nhìn.
Hòa cầm chiếc khăn.
— Chúng con sẽ về.
Mẹ gật đầu.
— Mẹ chờ.
Trước lúc đi, cha gọi hai con lại.
Ông đưa cho Hòa một chiếc máy ảnh cũ.
— Mang theo.
Hòa ngạc nhiên:
— Cha cho con sao?
— Ừ.
— Để làm gì?
Cha nói:
— Chụp những gì con muốn nhớ.
Lợi đứng bên cạnh cười:
— Anh chụp cho em một tấm đẹp nhé.
Hòa đáp:
— Mày lúc nào chẳng xấu.
Hai anh em cười vang.
Không ai nghĩ rằng bức ảnh ấy lại trở thành một trong những kỷ vật quý nhất của gia đình.
Những tháng đầu, Hòa thỉnh thoảng gửi ảnh về.
Một tấm ảnh những người bạn ngồi bên nhau.
Một tấm ảnh con đường giữa rừng.
Một tấm ảnh bầu trời sau cơn mưa.
Mẹ giữ tất cả trong một chiếc hộp.
Bà thường lấy ra xem vào những buổi chiều.
— Hai đứa nó vẫn khỏe.
Bà nói với chồng.
Ông chỉ gật đầu.
Một ngày, gia đình nhận được tin Lợi đã hy sinh.
Mẹ ngồi lặng dưới mái hiên.
Chiếc khăn tay vẫn nằm trong lòng bàn tay.
Bà không khóc.
Chỉ hỏi:
— Nó có đau không?
Người đưa tin nói:
— Không lâu đâu bác.
Mẹ gật đầu.
— Vậy được rồi.
Nhưng tối hôm đó, khi mọi người đã ngủ, tiếng khóc của bà vang lên rất khẽ sau cánh cửa.
Hòa không biết tin em trai ngay lúc ấy.
Anh vẫn tiếp tục nhiệm vụ.
Trong túi áo, anh luôn giữ một tấm ảnh hai anh em chụp trước ngày lên đường.
Lợi đứng bên trái.
Hòa đứng bên phải.
Cả hai đều cười.
Phía sau là mái nhà cũ.
Một đêm, Hòa lấy ảnh ra.
Anh nói với người bạn bên cạnh:
— Đây là em tôi.
Người bạn hỏi:
— Nó có giống cậu không?
Hòa cười.
— Không.
— Nó đẹp trai hơn.
Cả hai cùng cười.
Hòa cất ảnh vào túi.
— Nó nghịch lắm.
Rồi anh im lặng.
Một lúc sau mới nói:
— Tôi muốn về nhà.
Nhiều năm sau, Hòa trở về.
Anh bước qua cổng làng.
Mọi thứ vẫn quen mà cũng xa lạ.
Cây đa đầu làng vẫn còn.
Dòng sông vẫn chảy.
Nhưng mái tóc cha đã bạc.
Mẹ thì yếu hơn trước.
Vừa nhìn thấy con, mẹ đứng bật dậy.
— Hòa!
Anh chạy đến ôm mẹ.
Bà hỏi:
— Em con đâu?
Hòa không trả lời.
Mẹ hiểu.
Bà ôm chặt lấy anh.
— Con về là được.
Tối hôm ấy, Hòa lấy chiếc máy ảnh cũ ra.
Nó đã cũ kỹ.
Nhưng vẫn còn vài tấm ảnh.
Anh đưa cho mẹ.
— Mẹ xem này.
Bà nhìn.
Có ảnh của Lợi.
Có ảnh của những người bạn.
Có ảnh của những con đường xa lạ.
Mẹ dừng lại ở tấm ảnh hai anh em.
Bà đưa tay chạm lên khuôn mặt Lợi.
— Nó cười đẹp quá.
Hòa gật đầu.
— Nó lúc nào cũng cười.
Ngày hôm sau, Hòa ra bờ sông.
Anh ngồi dưới gốc tre.
Ngày trước Lợi từng nói:
“Sau này em sẽ xây một căn nhà thật to ở đây.”
Hòa bật cười.
— Nhà đâu rồi?
Không có tiếng trả lời.
Chỉ có tiếng nước.
Hòa quyết định sửa lại căn nhà cũ.
Anh thay mái ngói.
Sửa cánh cửa.
Làm một chiếc bàn lớn.
Mẹ hỏi:
— Con làm bàn làm gì?
Hòa nói:
— Lợi thích căn nhà có cái bàn lớn.
Mẹ nhìn con.
— Vậy thì làm.
Nhiều tháng sau, căn nhà hoàn thành.
Hòa treo tấm ảnh hai anh em dưới mái hiên.
Mỗi buổi chiều, mẹ lại ngồi bên dưới.
Bà nhìn ảnh rồi mỉm cười.
— Nó về rồi.
Hòa hỏi:
— Mẹ nói ai?
— Em con.
Hòa im lặng.
Mẹ nói:
— Nó ở trong ảnh.
Nhiều năm nữa trôi qua.
Căn nhà trở thành nơi tụ họp của con cháu.
Mỗi dịp lễ, mọi người lại ngồi dưới mái hiên.
Bức ảnh cũ vẫn được treo ở đó.
Một đứa cháu hỏi:
— Ông ơi, người này là ai?
Hòa chỉ vào bức ảnh.
— Chú Lợi của các cháu.
— Chú ấy đâu rồi?
Hòa nhìn ra dòng sông.
— Chú ấy đi xa.
— Có về không?
Hòa mỉm cười.
— Chú ấy về rồi.
— Cháu không thấy.
Hòa đặt tay lên ngực.
— Ở đây.
Khi Hòa về già, ông giao chiếc máy ảnh cho người cháu lớn.
— Giữ lấy.
— Để làm gì hả ông?
— Chụp những điều cháu muốn nhớ.
Người cháu cầm chiếc máy ảnh.
— Giống ông ngày xưa à?
Hòa gật đầu.
— Đúng.
Ông nhìn bức ảnh dưới mái hiên.
— Nhưng nhớ chụp những ngày bình yên.
Một buổi chiều, Hòa ngồi trước hiên.
Ánh nắng trải xuống sân.
Ông nghe tiếng trẻ con chạy ngoài ngõ.
Tiếng cười vang lên.
Ông nhìn bức ảnh hai anh em.
— Lợi à.
— Em thấy không?
— Nhà mình vẫn còn.
— Mẹ cũng từng ngồi đây.
— Cha cũng từng ngồi đây.
— Và những đứa trẻ bây giờ vẫn đang chạy ngoài sân.
Ông mỉm cười.
— Hòa bình đẹp thật.
Gió thổi qua mái hiên.
Bức ảnh khẽ rung.
Hòa ngồi im.
Trong ký ức, ông lại thấy hai cậu bé ngày nào đang chạy bên bờ sông.
Một người cầm cần câu.
Một người cầm chiếc máy ảnh.
Cả hai cười vang.
Rồi hình ảnh dần xa.
Nhiều năm sau khi Hòa qua đời, bức ảnh vẫn được giữ dưới mái hiên.
Ngôi nhà đã được sửa sang nhiều lần.
Nhưng mái hiên cũ vẫn còn.
Bởi gia đình không muốn thay đổi nơi hai anh em từng ngồi.
Mỗi mùa hè, hoa giấy lại nở trước cửa.
Trẻ con vẫn chạy qua sân.
Người lớn vẫn ngồi uống trà.
Và bức ảnh vẫn ở đó.
Hai chàng trai trẻ đứng cạnh nhau.
Nụ cười của họ vẫn nguyên vẹn.
Thời gian không thể làm họ già đi trong bức ảnh.
Bởi họ mãi mãi dừng lại ở tuổi thanh xuân.
Một tuổi thanh xuân đã gửi lại cho quê hương những gì đẹp nhất.
Có người từng nói:
“Chiến tranh lấy đi rất nhiều thứ, nhưng ký ức thì không thể lấy đi.”
Bức ảnh dưới mái hiên là một ký ức như thế.
Nó nhắc mọi người rằng:
Đằng sau mỗi người lính là một gia đình.
Đằng sau mỗi cuộc chia tay là một người mẹ chờ đợi.
Đằng sau mỗi cái tên trên bia tưởng niệm là một tuổi trẻ từng biết cười, biết ước mơ và biết yêu thương.
Và sau tất cả những năm tháng hoa lửa,
điều họ mong muốn nhất cũng chỉ là một điều rất bình thường:
Được trở về nhà.
Có người trở về bằng bước chân.
Có người trở về bằng một bức ảnh.
Có người trở về trong ký ức của những người còn sống.
Nhưng tất cả họ đều trở về trong những câu chuyện được kể lại,
để thế hệ sau hiểu rằng:
Bình yên hôm nay được xây nên từ những tuổi trẻ đã từng đi qua một thời không bình yên.
