BỨC ẢNH KHÔNG CÓ MẶT

Trận đánh ở đồi Chè năm 1971 ác liệt đến mức khi rút đi, cả đơn vị chỉ còn lại mười hai người. Trong số đó có cô y tá tên Mai, mười tám tuổi, tóc cắt ngắn, người nhỏ bé mà gan dạ. Cô mang theo chiếc máy ảnh Liên Xô cũ, chụp lại mọi thứ: đồng đội, lán trại, khói chiều. Một lần, trong lúc băng bó cho thương binh, cô bị mảnh pháo sượt qua vai. Cô không nghỉ, vẫn cười, nói: “Phải chụp nốt để sau này còn có cái mà nhớ.” Ngày cuối cùng, đơn vị bị vây, cô đưa máy cho người chỉ huy, nói: “Anh giữ giúp, nếu tôi không về, gửi về nhà giùm tôi.” Cô không trở lại. Sau chiến tranh, người chỉ huy về quê cô, đưa chiếc máy ảnh cho mẹ cô. Khi rửa phim, có mười hai tấm ảnh, nhưng trong tấm cuối – tấm cô chụp tập thể đơn vị – khuôn mặt cô bị mờ, như khói che. Mẹ cô khóc, ôm bức ảnh nói: “Con không muốn mình ở lại hình, con muốn ở lại trong lòng người.” Tấm ảnh ấy nay được treo trong bảo tàng tỉnh, không ghi tên tác giả, chỉ dòng chữ nhỏ: “Một người con gái đã chụp lại tuổi trẻ của đồng đội.” Khách đến xem, ai cũng đứng lâu trước bức ảnh ấy, nhìn vào khoảng trống nơi lẽ ra có gương mặt cô gái, như thể đang nghe tiếng máy ảnh vang lên giữa khói bom xa xưa.