BỨC ẢNH KHÔNG CÓ TÁC GIẢ

Trong chiến tranh, có những người cầm súng để bảo vệ Tổ quốc. Cũng có những người cầm chiếc máy ảnh để giữ lại lịch sử.

Mùa hè năm 1972, giữa một cánh rừng Trường Sơn, chiến sĩ trẻ Lâm được giao một nhiệm vụ đặc biệt: ghi lại những hình ảnh của đơn vị trên đường hành quân. Chiếc máy ảnh Liên Xô cũ kỹ luôn được anh bọc nhiều lớp vải dầu, nâng niu hơn cả ba lô của mình.

Đồng đội thường trêu:

"Cậu lúc nào cũng ôm cái máy ảnh. Nó nặng hơn khẩu súng đấy!"

Lâm chỉ cười:

"Mai này đất nước hòa bình, phải có người kể cho con cháu biết chúng ta đã sống như thế nào."

Mỗi khi đơn vị nghỉ chân, anh lại tranh thủ chụp vài tấm hình.

Một chiến sĩ vá lại đôi dép cao su.

Một nữ thanh niên xung phong cười rạng rỡ bên chiếc cuốc.

Một bác quân y đang băng bó cho thương binh.

Một bữa cơm chỉ có nắm gạo trộn rau rừng nhưng ai cũng nhường nhau miếng cuối cùng.

Lâm không thích chụp cảnh chiến đấu.

Anh bảo:

"Bom đạn ai cũng biết là dữ dội. Điều đáng nhớ hơn là giữa bom đạn, con người vẫn biết yêu thương nhau."

Có lần, đơn vị nhận nhiệm vụ vượt qua một trọng điểm đang bị đánh phá liên tục.

Trước giờ xuất phát, Lâm xin người chỉ huy:

"Cho em chụp một tấm ảnh tập thể."

Mọi người đứng thành hàng rất nhanh.

Không ai chỉnh lại quân phục.

Không ai cố gắng mỉm cười.

Chỉ có những gương mặt lấm lem bụi đất nhìn thẳng vào ống kính.

"Tách!"

Tiếng màn trập vang lên.

Đó là bức ảnh cuối cùng của đơn vị còn đủ mặt tất cả mọi người.

Ít giờ sau, trận bom dữ dội trút xuống khu rừng.

Nhiều chiến sĩ đã mãi mãi nằm lại.

Chiếc máy ảnh của Lâm cũng bị đất đá vùi lấp.

May mắn thay, anh và chiếc ba lô đựng cuộn phim được đồng đội tìm thấy.

Sau ngày đất nước thống nhất, Lâm trở về làm nghề chụp ảnh.

Ông mở một tiệm ảnh nhỏ ở quê.

Trên tường không treo ảnh cưới, ảnh chân dung hay phong cảnh.

Ông chỉ treo duy nhất bức ảnh tập thể năm ấy.

Ngày nào cũng có người đến nhìn rất lâu.

Có người nhận ra người cha.

Có người nhận ra người anh.

Có người chỉ lặng lẽ chạm tay vào khuôn mặt đã không còn trở về.

Một buổi chiều, một người phụ nữ ngoài bảy mươi tuổi bước vào tiệm.

Bà nhìn bức ảnh rất lâu rồi bật khóc.

Trong hàng quân ấy có người chồng mà bà chưa từng được nhìn lại kể từ ngày cưới.

Suốt hơn năm mươi năm, ký ức của bà chỉ là tấm ảnh thờ đen trắng mờ nhòe.

Hôm ấy, lần đầu tiên bà được thấy chồng mình đang đứng, đang cười, đang sống giữa đồng đội.

Bà nói với Lâm:

"Tôi không ngờ... sau ngần ấy năm, tôi lại được gặp ông ấy theo cách này."

Lâm lặng người.

Ông cẩn thận phóng to khuôn mặt người lính ấy, lồng vào khung gỗ rồi trao cho bà.

Ông không nhận tiền.

Ông chỉ nói:

"Đây không phải ảnh tôi bán. Đây là kỷ niệm của những người đã hy sinh."

Năm Lâm mất, gia đình sắp xếp lại căn gác nhỏ phía sau tiệm ảnh.

Họ tìm thấy hàng trăm cuộn phim chưa từng công bố.

Trong đó không có những trận đánh dữ dội hay những khoảnh khắc hào hùng như phim ảnh vẫn thường kể.

Chỉ có những con người bình dị đang cười, đang đọc sách, vá áo, nấu cơm, khiêng thương binh, trồng rau và viết nhật ký.

Những bức ảnh ấy sau này được trao tặng cho bảo tàng.

Người phụ trách triển lãm đặt tên cho bộ sưu tập là "Những khuôn mặt của hòa bình".

Điều đặc biệt là dưới mỗi bức ảnh đều không ghi tên tác giả.

Theo di nguyện của Lâm, ông chỉ muốn mọi người nhớ đến những người trong ảnh, chứ không phải người đứng sau ống kính.

Bởi ông từng nói:

"Lịch sử không thuộc về người bấm máy. Lịch sử thuộc về những con người đã sống, chiến đấu và hy sinh để đất nước có ngày hôm nay."

Có những người đi qua chiến tranh bằng khẩu súng. Có những người đi qua chiến tranh bằng chiếc máy ảnh. Dù ở vị trí nào, họ đều góp phần lưu giữ một phần ký ức của dân tộc. Và chính những bức ảnh không có tên tác giả ấy đã giúp các thế hệ hôm nay hiểu rằng, phía sau hai chữ "hòa bình" là biết bao gương mặt bình dị đã hóa thành bất tử.