Bức ảnh năm 19 tuổi của Đại tướng Võ Nguyên Giáp
Bức ảnh năm 19 tuổi của Đại tướng Võ Nguyên Giáp (tên khai sinh là Võ Giáp) trong hồ sơ giam giữ của thực dân Pháp là kết quả của bản án 2 năm tù khi ông tham gia phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh. Ngay từ thuở nhỏ, do hoàn cảnh gia đình, cụ thân sinh đã gửi ông về thị xã Đồng Hới học tập cách nhà 40km. Tại đây, trò Giáp luôn dẫn đầu lớp và đỗ thủ khoa toàn tỉnh trong kỳ thi tốt nghiệp bậc sơ học.
Đến năm 13 tuổi (1924), ông vào Huế thi vào Trường Quốc học nhưng bị đánh trượt vì quan điểm đả kích chế độ Thực dân - Phong kiến. Không nản chí, tại kỳ thi năm 1925, ông đã đỗ thứ nhì toàn khóa.Suốt 2 năm học tập, trò Giáp gần như duy trì vị trí đứng đầu hàng tháng, chỉ duy nhất một tháng đứng thứ nhì.Trong thời gian ở Huế, người thanh niên Võ Giáp đã có cơ duyên gặp gỡ các nhà tư tưởng lớn như Phan Bội Châu, Nguyễn Chí Diễu, Đào Duy Anh, Nguyễn Văn Khoa… Những lúc rảnh rỗi, ông thường sang đọc sách và đàm đạo về quốc kế dân sinh với cụ Phan Bội Châu.Cụ Phan rất mực quý trọng và từng hứa để lại toàn bộ sách vở cho ông, nhưng khi cụ qua đời, Võ Giáp đã sang Trung Quốc hoạt động cách mạng. Trước đó vào năm 1927, ông bị đuổi học do tổ chức cuộc tổng bãi khóa phản đối việc Nguyễn Chí Diễu bị kỷ luật. Sau gần 1 năm về quê, Nguyễn Chí Diễu đã lặn lội từ Huế về làng An Xá tìm gặp bạn cũ, mang theo tài liệu về “Liên đoàn các dân tộc bị áp bức trên thế giới” cùng các văn kiện của Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội, trong đó có 2 bài phát biểu của Nguyễn Ái Quốc. Đây chính là sợi dây đầu tiên gắn kết định mệnh của Đại tướng với Chủ tịch Hồ Chí Minh và sự nghiệp Cách mạng Việt Nam.
