Bức ảnh vĩnh cửu" và ngày đoàn tụ

Bức ảnh vĩnh cửu" và ngày đoàn tụ

Trong ký ức của những người đi qua cuộc chiến, "Bức ảnh vĩnh cửu" không chỉ là một kỷ vật bằng giấy, mà là linh hồn của những cuộc chia ly và sự chờ đợi hóa thạch. Để hiểu về ngày đoàn tụ ấy, ta phải bắt đầu từ những năm tháng người lính lên đường, khi máy ảnh còn là một thứ xa xỉ. Trước lúc ra trận, những chàng trai trẻ thường ghé qua các hiệu ảnh ở phố huyện, mặc bộ quân phục mới nhất, cài chặt chiếc cúc áo cổ, và nở một nụ cười rạng rỡ nhất. Tấm ảnh đen trắng nhỏ bằng lòng bàn tay ấy được gửi lại cho người vợ trẻ hoặc người mẹ già, kèm theo lời hứa: "Giặc tan con sẽ về."

Suốt hơn mười năm ròng rã, tấm ảnh ấy trở thành "người trò chuyện" duy nhất trong những ngôi nhà vắng bóng đàn ông. Người vợ trẻ gói kỹ tấm ảnh trong khăn tay, đặt dưới gối hoặc lồng vào khung kính treo trang trọng giữa gian nhà lá. Họ nhìn vào đó để tìm sức mạnh đi qua những đêm bom rung gầm rú, để có thêm niềm tin giữa những tin báo tử dồn dập dội về làng. Có những người mẹ, mỗi bữa cơm vẫn đặt thêm một chiếc bát không, một đôi đũa trống và nhìn vào bức ảnh mà nói: "Nay làng mình gặt lúa sớm, con ở trong rừng có đói không?". Tấm ảnh cứ thế mòn đi theo những lần chạm tay, nhòe đi vì nước mắt, nhưng người trong ảnh thì mãi mãi trẻ trung, mãi mãi ở tuổi đôi mươi với nụ cười không bao giờ tắt.

Ngày 30/4/1975, khi loa phát thanh khắp các ngả đường vang lên bài hát chiến thắng, cả đất nước vỡ òa trong tiếng cười và nước mắt. Những đoàn tàu chở quân từ miền Nam ra Bắc bắt đầu bánh lăn. Nhưng chính lúc này, những câu chuyện về "bức ảnh vĩnh cửu" mới thực sự chạm đến tận cùng của nỗi đau và hạnh phúc.

Có một người lính trở về làng vào một buổi chiều tà, thân hình gầy gò, tóc đã bạc nửa đầu vì sốt rét rừng, một ống tay áo trống trải đung đưa theo nhịp bước. Anh đứng lặng trước cổng nhà, thấy người vợ mình đang ngồi tựa cửa, tay vẫn ôm khư khư bức ảnh đen trắng năm nào. Anh gọi khẽ: "Mình ơi!". Người phụ nữ ấy ngẩng lên, nhìn người đàn ông khắc khổ trước mặt rồi lại nhìn tấm ảnh trẻ trung trên tay, bà không tin vào mắt mình. Phải mất một lúc lâu, khi anh bước tới quỳ xuống và nắm lấy bàn tay chai sần của chị, chị mới gào lên trong nức nở. Đó là một cuộc đoàn tụ bằng xương bằng thịt, nhưng cũng đầy xót xa vì chiến tranh đã lấy đi của họ cả một thời thanh xuân tươi đẹp nhất, để lại hai con người xa lạ với chính tấm ảnh của mình năm xưa.

Nhưng đau đớn hơn cả là những cuộc đoàn tụ "không tiếng pháo". Giữa không khí ăn mừng chiến thắng, có những người mẹ vẫn mòn mỏi ra đầu ngõ đứng đợi, tay cầm bức ảnh của con. Và rồi, cái tin người lính ấy đã hy sinh ngay cửa ngõ Sài Gòn chỉ vài giờ trước khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực đã giáng một đòn chí mạng vào họ. Bức ảnh trên tường từ giây phút đó chính thức trở thành di ảnh. Ngày đoàn tụ của họ không phải là một cái ôm, mà là một chiếc bình gốm nhỏ phủ cờ đỏ sao vàng được đồng đội mang về.

Người phụ nữ trong ngôi nhà ấy, giờ đây tóc đã pha sương, đứng lặng trước bức ảnh vĩnh cửu của chồng mình. Anh vẫn đứng đó, vẫn nụ cười của chàng trai tuổi 20 rạng rỡ dưới nắng, còn chị đã là một bà lão già nua theo năm tháng chờ đợi. Bức ảnh ấy là vĩnh cửu vì nó lưu giữ một lời hứa không thành, một tình yêu không bị thời gian tàn phá, và là minh chứng cho cái giá đỏ rực của hai chữ "hòa bình" mà thế hệ hoa lửa đã phải trả bằng cả cuộc đời mình.