BỨC CHÂN DUNG BÁC HỒ BẰNG MÁU TỪ ĐÔI MẮT THƯƠNG BINH VÀ KHÚC TRÁNG CA CỦA NGƯỜI NGHỆ SĨ – CHIẾN SĨ
Trong lịch sử chiến tranh vệ quốc của dân tộc, hình ảnh người nghệ sĩ trực tiếp cầm súng ra chiến hào đã kết tinh thành một nét văn hóa quân sự độc đáo và hào hùng. Đại tá, Họa sĩ, Nhà điêu khắc, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Duy Ứng (sinh năm 1947) – nguyên Trợ lý Phòng Tuyên huấn, Cục Chính trị, Quân đoàn 2 – là biểu tượng kiệt xuất cho ý chí kiên cường, tình yêu thương vô bờ bến đối với Bác Hồ và khát vọng sáng tạo bất diệt của người lính Cụ Hồ. Khoảnh khắc lịch sử sáng ngày 28 tháng 4 năm 1975 tại cửa ngõ Sài Gòn, khi bị trúng đạn pháo hỏng cả hai mắt, ông đã dùng chính dòng máu chảy ra từ đôi mắt mình để vẽ bức chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trở thành một biểu tượng bất tử về lòng trung thành, khí phách và niềm tin chiến thắng của thế hệ thanh niên Việt Nam thời kỳ chống Mỹ cứu nước.
Mùa Xuân năm 1975, trong khí thế hừng hực của Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử:
Cánh quân phía Đông (Quân đoàn 2) giữ trọng trách đánh chiếm căn cứ Nước Trong, căn cứ Long Bình, cầu Đồng Nai để thọc sâu thẳng vào trung tâm đầu não Sài Gòn.
Tại căn cứ Nước Trong – tuyến phòng thủ then chốt án ngữ cửa ngõ Sài Gòn – cuộc chiến diễn ra vô cùng khốc liệt giữa hỏa lực pháo binh, xe tăng của ta và sự kháng cự tuyệt vọng bằng hỏa lực dữ dội của địch.
Người chiến sĩ tuyên huấn, họa sĩ chiến trường không chỉ làm nhiệm vụ ghi lại bằng hình ảnh, tranh vẽ những khoảnh khắc lịch sử của cuộc chiến mà còn trực tiếp sát cánh cùng bộ đội trên tháp pháo, trong công sự dưới làn đạn pháo dày đặc.
Người nghệ sĩ – chiến sĩ Lê Duy Ứng đã bước vào trận đánh sinh tử ấy bằng ngọn lửa nhiệt huyết của tuổi trẻ và trái tim người lính cách mạng.
Người thanh niên Quảng Bình dấn thân vào bão lửa chiến trường
Lê Duy Ứng sinh ngày 8 tháng 7 năm 1947 tại thôn Cổ Hiền, xã Hiền Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình – vùng đất "tuyến lửa" kiên cường chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ:
Sớm bộc lộ năng khiếu nghệ thuật hội họa từ thuở nhỏ, ông theo học tại Trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội.
Tháng 9 năm 1971, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn quyết liệt, theo tiếng gọi thiêng liêng của non sông, người sinh viên mỹ thuật tài hoa đã gác lại bút vẽ, tình nguyện nhập ngũ vào Quân đội nhân dân Việt Nam.
Ông được biên chế về Quân đoàn 2, trực tiếp cầm súng chiến đấu và làm nhiệm vụ trợ lý tuyên huấn, phóng viên chiến trường.
Suốt những năm tháng khói lửa tại Mặt trận Trị – Thiên, Thành cổ Quảng Trị (1972) cho đến các chiến dịch Huế, Đà Nẵng mùa Xuân 1975, ông luôn có mặt ở tuyến đầu, vừa chiến đấu dũng cảm vừa sáng tác hàng trăm ký họa chiến hào nóng hổi hơi thở trận mạc.
Khoảnh khắc bất tử: Bức chân dung Bác Hồ vẽ bằng máu (28/4/1975)
Sáng ngày 28 tháng 4 năm 1975, trong trận đánh mở màn đập tan căn cứ Nước Trong (Long Thành, Đồng Nai) để mở đường cho Quân đoàn 2 tiến về Sài Gòn:
Họa sĩ Lê Duy Ứng theo sát mũi thọc sâu của xe tăng và bộ đội trinh sát. Khi ông đang ngắm nhìn trận địa để ghi lại những thước hình chiến đấu thì một quả đạn chống tăng của địch phát nổ ngay phía trước.
Sức ép kinh hoàng và hàng chục mảnh đạn đã găm vào ngực, tay và đặc biệt phá hủy hoàn toàn đôi mắt của ông, máu tuôn xối xả.
Ý thức được đôi mắt mình đã mù lòa và nghĩ rằng mình có thể không qua khỏi giây phút sinh tử trước thềm toàn thắng, trong bóng tối mịt mùng và cơn đau đớn tột cùng, người chiến sĩ – nghệ sĩ chỉ có một suy nghĩ duy nhất hướng về Bác Hồ:
Ông mò mẫm trong túi áo ngực lấy ra mảnh vải bạt cắt từ tấm bản đồ quân sự và chiếc bút vẽ quen thuộc.
Nhúng đầu ngón tay vào dòng máu đang chảy tràn ra từ hốc mắt của chính mình, ông dồn hết tâm trí và cảm xúc thiêng liêng vẽ nên bức chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh với vầng trán cao và ánh mắt hiền từ.
Phía dưới bức tranh, ông nắn nót viết dòng chữ bằng máu: "Ánh sáng và niềm tin. Con nguyện dâng Người tuổi thanh xuân. 28/4/1975", kèm chữ ký Lê Duy Ứng rồi cẩn thận gấp lại, nhét vào túi ngực trước khi ngất đi vì mất máu.
Bức huyết họa thiêng liêng ấy đã được đồng đội tìm thấy khi băng bó vết thương cho ông và nhanh chóng trở thành một di vật lịch sử vô giá, lay động hàng triệu trái tim chiến sĩ trên khắp các mặt trận mùa Xuân 1975.
Vượt qua bóng tối – Bản lĩnh phi thường của người thương binh tàn nhưng không phế
Sau ngày giải phóng, chiến tranh kết thúc với thương tật hạng đặc biệt (mù cả hai mắt, thương binh 1/4):
Đối diện với bóng tối vĩnh viễn, người họa sĩ trẻ không hề gục ngã trước số phận nghiệt ngã. Thực hiện lời dạy của Bác Hồ "Thương binh tàn nhưng không phế", ông kiên trì tập luyện cách định vị không gian, dùng xúc giác đôi bàn tay và trí nhớ thị giác để tiếp tục cầm cọ và đục tượng.
Năm 1982, nhờ sự tận tình của Giáo sư bác sĩ Nguyễn Trọng Nhân và nền y học nước nhà, ông được phẫu thuật ghép giác mạc, mang lại ánh sáng kỳ diệu cho một bên mắt (với thị lực hạn chế).
Bằng ý chí sắt đá, ông đã lao động nghệ thuật không ngừng nghỉ:
Sáng tác hàng ngàn bức tranh, tượng điêu khắc đồ sộ về Bác Hồ, về người lính, về tình mẫu tử và quê hương đất nước.
Tổ chức hàng chục cuộc triển lãm mỹ thuật cá nhân trong và ngoài nước, đạt nhiều giải thưởng mỹ thuật danh giá.
Tạc hàng loạt tượng đài chiến thắng, tượng Bác Hồ được đặt tại nhiều bảo tàng, khu tưởng niệm trên khắp cả nước.
Ông tiếp tục công tác tại Cục Chính trị Quân đoàn 2 và sau đó là Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam cho đến ngày nghỉ hưu với quân hàm Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam.
Mốc son phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Cuộc đời và sự cống hiến phi thường của Đại tá, Họa sĩ Lê Duy Ứng là một thiên tráng ca tuyệt đẹp về lòng yêu nước, ý chí vượt khó phi thường và phẩm chất cao đẹp của Bộ đội Cụ Hồ.
Ghi nhận những thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu và ý chí kiên cường cống hiến cho cách mạng, Đại tá Lê Duy Ứng đã vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý nhất: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (năm 2013).
Ông cũng được tặng thưởng nhiều phần thưởng cao quý:
Huân chương Chiến công hạng Nhất, Nhì, Ba;
Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất;
Huân chương Lao động hạng Ba;
Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng cùng nhiều giải thưởng nghệ thuật lớn của Hội Mỹ thuật Việt Nam và Bộ Quốc phòng.
Bức tranh Bác Hồ vẽ bằng máu ngày 28/4/1975 hiện đang được lưu giữ trang trọng tại Bảo tàng Hồ Chí Minh như một kỷ vật thiêng liêng của thời đại.
Cuộc đời của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Duy Ứng là bức tượng đài sống động về niềm tin, ánh sáng và nghị lực phi thường của con người Việt Nam. Từ dòng máu nóng nơi chiến hào cửa ngõ Sài Gòn vẽ nên chân dung vị lãnh tụ kính yêu đến hàng ngàn tác phẩm nghệ thuật thắp sáng cuộc đời giữa muôn trùng bóng tối, tên tuổi và hình ảnh của người nghệ sĩ – thương binh Lê Duy Ứng mãi mãi tạc vào non sông, ngời sáng trang sử vẻ vang của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng.
