BỤC GIẢNG DƯỚI HẦM ĐẤT

Mùa đông năm 1972, khi chiến sự ở miền Bắc bước vào giai đoạn ác liệt, bản Nậm Tộc nằm nép mình giữa núi rừng Nghĩa Lộ vẫn còn một lớp học nhỏ dựng bằng tre nứa. Người dạy lớp ấy là cô giáo Lan — mới ngoài hai mươi tuổi, vừa rời trường sư phạm chưa lâu.

Lớp học chỉ có hơn hai chục học sinh, đủ mọi lứa tuổi. Có em mới biết đánh vần, có em đã học đến lớp bốn nhưng phải nghỉ giữa chừng vì bom đạn. Mỗi sáng, tiếng trẻ con đọc bài vẫn vang lên giữa núi rừng:

“B… a… ba…
M… e… me…”

Nhưng chiến tranh ngày một khốc liệt. Máy bay Mỹ thường xuyên quần thảo trên bầu trời. Chỉ cần nghe tiếng còi báo động vang lên từ đầu bản, cả lớp phải ôm sách chạy xuống hầm trú ẩn.

Có hôm đang giảng bài, đất đá rung chuyển vì bom nổ ở quả đồi phía sau. Mấy đứa nhỏ sợ quá òa khóc. Cô Lan vừa ôm các em vào lòng vừa nói:

— “Đừng sợ nhé! Bom có thể làm đổ lớp học, nhưng không được để chữ nghĩa mất đi.”

Sau trận bom ấy, mái lớp tranh bị cháy gần hết. Người dân trong bản bảo:

— “Hay cho bọn trẻ nghỉ học ít hôm cô giáo ạ, giờ nguy hiểm lắm…”

Nhưng tối hôm đó, dưới ánh đèn dầu leo lét, cô Lan vẫn đi từng nhà gọi học sinh.

— “Còn người thì còn học. Sau này đất nước hòa bình, các con phải biết chữ để dựng lại quê mình.”

Hôm sau, lớp học được chuyển xuống một căn hầm lớn đào sâu dưới đất. Bục giảng chỉ là một tấm ván ghép tạm. Bảng đen được làm từ cánh cửa cháy sém nhặt lại sau trận bom. Trẻ con ngồi chen chúc trên những đoạn tre.

Trong căn hầm tối, tiếng đọc bài vẫn đều đều vang lên.

Một lần, giữa giờ học, tiếng máy bay lại rít lên dữ dội. Bom nổ rất gần khiến đất từ nóc hầm rơi lả tả. Một em nhỏ run rẩy hỏi:

— “Cô ơi… sau này có còn được đi học nữa không?”

Cô Lan nhìn lũ trẻ, nghẹn giọng:

— “Rồi sẽ có ngày các em được học trong ngôi trường thật đẹp. Không còn tiếng bom nữa.”

Câu nói ấy trở thành niềm hy vọng của cả lớp học năm ấy.

Nhiều năm sau chiến tranh, bản Nậm Tộc đã có trường xây mái ngói đỏ tươi. Trong ngày khánh thành trường mới, những học sinh năm xưa giờ đã trưởng thành, có người làm bác sĩ, có người làm cán bộ xã, có người trở thành giáo viên quay lại dạy chính ngôi trường cũ.

Ở góc sân trường, người ta dựng một tấm bia nhỏ ghi dòng chữ:

“Bục giảng dưới hầm đất — nơi chữ nghĩa được giữ lại giữa chiến tranh.”

Mỗi lần nhìn tấm bia ấy, người dân trong bản lại nhớ đến cô giáo Lan — người đã thắp ánh sáng con chữ giữa những năm tháng bom rơi lửa đạn.