Bức mật thư của Tổng Bí thư đón những người con từ địa ngục trở về"

Vào những năm 1941 - 1943, cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn khốc liệt. Ở trong nước, thực dân Pháp thẳng tay đàn áp, khủng bố phong trào cách mạng. Tại cơ quan Trung ương Đảng lúc bấy giờ đang rút vào hoạt động bí mật ở vùng an toàn (An toàn khu - ATK) thuộc ngoại thành Hà Nội và Phú Thọ, đồng chí Trường Chinh trên cương vị Tổng Bí thư đang phải gồng gánh trọng trách chèo lái con thuyền cách mạng.

Dù bận trăm công nghìn việc, đối phó với mật thám Pháp lùng sục hằng ngày, đồng chí Trường Chinh luôn đau đáu hướng về các đồng chí của mình đang bị đày đọa tại Nhà tù Sơn La. Ông hiểu rằng, nơi "rừng thiêng nước độc" ấy đang giam giữ những "hạt giống đỏ", những bộ óc chiến lược vô giá của Đảng như Lê Duẩn, Nguyễn Lương Bằng, Trần Đăng Ninh...

Qua các đường dây liên lạc bí mật, đồng chí Trường Chinh thường xuyên nhận được báo cáo về việc thực dân Pháp bỏ đói, cùm kẹp và dùng bệnh tật (sốt rét, lao phổi) để giết dần giết mòn các chiến sĩ. Ông nghẹn ngào khi nghe tin đồng chí Tô Hiệu hy sinh bên cây đào dại. Tổng Bí thư nhận định: "Không thể để kẻ thù tuyệt diệt lực lượng của ta trong ngục tối. Phải tìm cách đón anh em về dưới xuôi để kịp thời lãnh đạo phong trào giải phóng dân tộc đang đến rất gần!"

Một đêm mưa gió năm 1943, tại một căn nhà gianh rách nát ẩn sâu trong làng làng ATK Chợ Thứa (Phú Thọ), dưới ánh đèn dầu lạc tù mù, đồng chí Trường Chinh thức thâu đêm để vạch ra một kế hoạch táo bạo.

Ông dùng một chiếc bút lông ngỗng, khéo léo chấm vào nước cốt chanh để viết một bức mật thư lên tờ giấy bản mỏng. Khi nước chanh khô đi, tờ giấy hoàn toàn trắng tinh, không để lại dấu vết gì nếu bị mật thám Pháp bắt được (chỉ khi hơ qua lửa bếp, chữ mới hiện lên màu nâu rõ nét). Bức mật thư ấy mang mệnh lệnh tối mật của Trung ương gửi đến Chi bộ nhà tù Sơn Sa: Bằng mọi giá phải tổ chức cho các đồng chí cốt cán vượt ngục.

Để bức mật thư đi qua hàng chục trạm kiểm soát gắt gao của Pháp từ xuôi lên ngược, đồng chí Trường Chinh đã tin tưởng giao cho những giao liên dũng cảm nhất. Bức thư được cuộn nhỏ bằng đầu đũa, nhét vào trong ruột của một chiếc đòn gánh tre rỗng, hoặc giấu dưới lớp lót gùi ngô của đồng bào Thái.

Vượt qua hàng trăm cây số sương mù, bức mật thư của Tổng Bí thư Trường Chinh đã đến được tay Chi bộ nhà tù Sơn La an toàn. Nhận được mệnh lệnh từ người đứng đầu Đảng, các chiến sĩ trong tù như được tiếp thêm một luồng sinh khí mạnh mẽ. Họ biết rằng Đảng chưa bao giờ bỏ rơi họ. Và từ chính bức mật thư của đồng chí Trường Chinh, cuộc vượt ngục huyền thoại năm 1943 của 4 chiến sĩ Nguyễn Lương Bằng, Trần Đăng Ninh, Nguyễn Văn Trân, Lưu Đức Hiểu đã được vạch ra và thành công mỹ mãn.

Nửa tháng sau cuộc trốn chạy nghẹt thở khỏi ngục Sơn La, bốn chiến sĩ cách mạng cùng người dẫn đường Lèo Văn Sanh, thân hình gầy rộc, quần áo chàm rách tả tơi, chân đầy vết mủ vì đá nhọn, cuối cùng đã đặt chân đến vùng ATK Phú Thọ.

Đồng chí Trường Chinh đã đứng đợi họ bên một bờ đê lộng gió từ chiều sớm. Khi nhìn thấy những người đồng chí của mình bước ra từ bụi rậm, vị Tổng Bí thư vốn nổi tiếng là người nghiêm nghị, điềm tĩnh đã không kìm được nước mắt. Ông lao tới, ôm siết chặt lấy Nguyễn Lương Bằng và Trần Đăng Ninh vào lòng.

Nhìn những vết cùm sắt hằn sâu ở cổ chân bạn mình vẫn còn rớm máu, đồng chí Trường Chinh nghẹn ngào bảo: "Các đồng chí về được là Đảng mừng lắm, nhân dân mừng lắm! Rừng núi Sơn La không giam được người cộng sản chúng ta!".

Ngay đêm hôm đó, bên mâm cơm đạm bạc chỉ có rau rừng và muối vừng ở vùng căn cứ, đồng chí Trường Chinh đã cùng các chiến sĩ vừa vượt ngục thức trắng đêm để lắng nghe báo cáo về tình hình nhà tù Sơn La, về tinh thần kiên cường của đồng chí Tô Hiệu trước khi mất và tấm lòng chở che của đồng bào dân tộc Thái, dân tộc Mông.

Dù không ngồi trong xà lim đá Sơn La, nhưng hình ảnh đồng chí Trường Chinh với bức mật thư bằng nước chanh và kế hoạch giải cứu đồng đội đã trở thành một câu chuyện đẹp về tình đồng chí, về bộ óc thiên tài của người chèo lái cách mạng Việt Nam đi từ bóng tối ngục tù đến ánh sáng giải phóng dân tộc năm 1945.