BỨC THƯ CUỐI CÙNG CỦA LIỆT SĨ ĐẶNG THÙY TRÂM

Đặng Thùy Trâm sinh năm 1942 tại Hà Nội, là bác sĩ được đào tạo trong những năm đất nước chiến tranh. Sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Y khoa Hà Nội, chị tình nguyện vào chiến trường miền Nam và được phân công công tác tại Đức Phổ, Quảng Ngãi. Tại đây, người nữ bác sĩ trẻ vừa làm nhiệm vụ chuyên môn, vừa trực tiếp chăm sóc thương bệnh binh trong điều kiện chiến tranh vô cùng khắc nghiệt. Cuộc sống nơi chiến trường khác xa những gì chị từng trải qua ở Hà Nội. Những căn hầm dã chiến, những ca cấp cứu trong điều kiện thiếu thốn, những chuyến di chuyển giữa rừng và nguy cơ bom đạn thường xuyên trở thành một phần của cuộc sống. Nhưng giữa những gian khổ ấy, Đặng Thùy Trâm vẫn giữ thói quen ghi chép và viết thư cho gia đình. Những trang viết của chị chứa đựng nhiều cung bậc cảm xúc: nỗi nhớ mẹ, nhớ gia đình, tình cảm với đồng đội, những suy nghĩ về người bệnh và những trăn trở của một người trẻ đang sống giữa chiến tranh. Ngày 22 tháng 6 năm 1970, trong một trận càn của quân đội Mỹ tại khu vực Đức Phổ, Đặng Thùy Trâm hy sinh khi đang làm nhiệm vụ. Chị mới 27 tuổi. Những gì chị để lại sau đó được biết đến rộng rãi qua cuốn nhật ký được một người lính Mỹ tên Frederic Whitehurst lưu giữ và trao lại cho gia đình chị nhiều năm sau chiến tranh. Bên cạnh nhật ký, những lá thư Đặng Thùy Trâm gửi về gia đình cũng góp phần cho thấy thế giới nội tâm của một nữ bác sĩ trẻ giữa chiến trường. Cụm từ “bức thư cuối cùng” thường được dùng để nhắc đến những dòng thư cuối thời chiến mà chị gửi cho người thân, nhưng khi tìm hiểu tư liệu cần phân biệt giữa thư từ thực tế và những đoạn viết trong nhật ký được phổ biến về sau. Điểm chung trong những trang viết ấy là tình cảm sâu sắc dành cho gia đình và đồng đội. Đặng Thùy Trâm không chỉ viết về chiến tranh bằng những sự kiện lớn. Chị còn kể về những con người cụ thể, những bệnh nhân được cứu chữa, những đồng đội đã hy sinh và những khoảnh khắc đời thường hiếm hoi giữa chiến trường. Chính những chi tiết ấy khiến các trang viết của chị trở thành một tư liệu đặc biệt về đời sống tinh thần của một thế hệ thanh niên trong chiến tranh. Sau khi chị hy sinh, những kỷ vật và trang viết được gia đình gìn giữ. Nhiều năm sau, nhật ký của Đặng Thùy Trâm được xuất bản và nhận được sự quan tâm rộng rãi của độc giả trong và ngoài nước. Câu chuyện về cuốn nhật ký cũng đưa tên tuổi của chị trở lại với công chúng như một biểu tượng của thế hệ trẻ Việt Nam trong thời chiến. Những bức thư và trang nhật ký ấy đặc biệt ở chỗ chúng không được viết với mục đích trở thành một tác phẩm văn học hay một tư liệu lịch sử. Đó trước hết là những lời tâm sự của một người con gửi về gia đình, một người thầy thuốc ghi lại công việc và một người trẻ tự đối thoại với chính mình trong hoàn cảnh chiến tranh. Vì vậy, giá trị của chúng nằm ở sự chân thực của những cảm xúc và trải nghiệm được ghi lại. Hơn nửa thế kỷ sau ngày Đặng Thùy Trâm hy sinh, những dòng chữ của chị vẫn được tìm đọc và lưu giữ. Mỗi lá thư, mỗi trang nhật ký đều gợi nhắc về một con người đã sống một cuộc đời ngắn ngủi nhưng dành phần lớn tuổi trẻ cho công việc cứu chữa thương bệnh binh và phục vụ chiến trường. “Bức thư cuối cùng của liệt sĩ Đặng Thùy Trâm” vì thế không chỉ là câu chuyện về một lá thư, mà còn là câu chuyện về những lời nhắn gửi từ một thế hệ đã đi qua chiến tranh. Trong những dòng chữ ấy có nỗi nhớ gia đình, tình yêu đồng đội, trách nhiệm của người thầy thuốc và những suy tư của một người trẻ trước hoàn cảnh lịch sử đặc biệt. Những trang viết còn lại giúp thế hệ hôm nay hiểu hơn về con người Đặng Thùy Trâm và về đời sống tinh thần của những người trẻ Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh.