Bức thư cứu mạng - “quả phúc” của cụ Phan

Lần đầu được gặp Bác Hồ, bà là “cháu cụ Phan”, và cũng vì là “cháu cụ Phan” nên bà cho biết, mình đã được nhận “quả phúc” từ cụ.

Khi mới 24 tuổi (năm 1951), bà Nguyễn Thị Bình bị Hiến binh Pháp bắt với tội danh xâm phạm an ninh quốc gia. Theo báo cáo của cơ quan mật thám miền Nam Việt Nam trình lên cơ quan mật thám Đông Dương, bà có thể bị kết án tử hình hoặc chung thân. Luật sư Nguyễn Hữu Thọ là người theo dõi vụ án, bào chữa cho bà.

Bà nghe nói có người bên Pháp từng quen biết ông ngoại tìm cách can thiệp, nhưng không rõ là ai. Đến năm 2001, bà Lê Thị Kinh, chị họ của bà sang Pháp sưu tầm thêm tài liệu về cụ Phan, đã tìm thấy những văn bản liên quan đến vụ án này tại Kho lưu trữ Aix-en-Provence.

Theo đó, chính ông Marius Moutet, cựu Bộ trưởng Thuộc địa Pháp, người đã ký với Chủ tịch Hồ Chí Minh Tạm ước ngày 14/9/1946 đã viết thư ngày 15/5/1952 gửi ông M. Letourneau, Quốc vụ khanh Chính phủ Pháp phụ trách các nước liên kết ở Đông Dương. Trong thư, ông nhắc đến “một phụ nữ trẻ 23 tuổi, tên là SA hay SAN, bị giam tại khám Chí Hòa (Sài Gòn), sắp bị đưa ra xét xử và có thể bị kết án tử hình”.

Ông Moutet lưu ý, người phụ nữ ấy là cháu của Phan Châu Trinh, một chí sĩ yêu nước, anh hùng dân tộc. Dù không rõ bà phạm tội gì, nhưng “xin phép lưu ý ngài về mặt đạo lý cũng như chính trị, việc này có thể đưa đến những hậu quả nghiêm trọng. Dù là do tòa án Việt Nam, thẩm phán Việt Nam xét xử, người ta cũng sẽ nói là theo sự chỉ đạo của nước Pháp. Rất mong ngài hết sức quan tâm”.

Ngoài bức thư này, còn có một số công văn của Văn phòng Bộ trưởng Quốc vụ khanh gửi Toàn quyền Pháp ở Đông Dương và cơ quan mật thám miền Nam Việt Nam. Việc can thiệp tác động đến đâu chưa có tài liệu xác nhận. Nhưng bà Nguyễn Thị Bình tin rằng “cụ thác linh thiêng, phù hộ cho con cháu bình an”. Lòng yêu nước mãnh liệt, ý chí quật cường của cụ Phan đã lay động những người Pháp tiến bộ, nhờ đó có thể đã giải thoát khỏi án tử hình cho cả cháu gái của cụ. 

Nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình chia sẻ với các nhà báo của VietNamNet

Trong cuốn “Trong trái tim thế giới”, nhà văn Thụy Điển Sara Lidman từng viết: “Ở đâu có bà Bình, người ta không còn nhìn thấy ai khác…, khi nghe bà Bình nói, người ta không còn muốn nghe ai khác…, bà bí ẩn…, tinh tế…”. Những lời ấy, đến nay vẫn như chạm được vào hình ảnh bà Nguyễn Thị Bình - một phụ nữ Việt Nam đã khắc tên mình vào lịch sử đấu tranh ngoại giao thế giới.

Ở tuổi 98, bà vẫn rèn luyện thể dục đều đặn, đọc báo, theo dõi thời sự quốc tế. Đó không chỉ là thói quen mà còn là tinh thần không nghỉ, không thôi trăn trở cho hòa bình, cho đất nước.

Bài học “dĩ bất biến, ứng vạn biến” mà Bác Hồ dặn trước giờ đàm phán Paris, bà đã giữ trọn. Giờ đây, giữa những biến động của thế giới, bà vẫn kiên định một thông điệp: hòa bình, đoàn kết, trách nhiệm với nhân dân, với Tổ quốc.