BỨC THƯ DƯỚI ĐÈN DẦU CỦA CỤ PHAN BỘI CHÂU

Đầu năm 1925, tại Quảng Đông, Nguyễn Ái Quốc (khi ấy lấy tên Lý Thụy) nhận được một lá thư đặc biệt từ đồng chí Hồ Tùng Mậu chuyển đến. Người gửi là cụ Phan Bội Châu — thủ lĩnh phong trào Đông Du lừng lẫy.

Nhớ lại hai mươi năm trước khi ghé thăm nhà Phó bảng Nguyễn Sinh Huy tại Nghệ An, cụ Phan từng uống rượu ngâm thơ cùng những đứa trẻ chưa thành niên. Cụ không ngờ người cháu nhỏ năm nào nay đã trở thành một nhà cách mạng tầm vóc. Viết dưới ánh đèn dầu ngày 14/2/1925, nhà chí sĩ lão thành xúc động bộc bạch:

“Bây giờ đem so kẻ già này với cháu thì bác thấy rất xấu hổ... Buồn là buồn cho thân bác, mà mừng là mừng cho đất nước ta. Việc thừa kế nay đã có người, người đi sau giỏi hơn kẻ đi trước, trên tiền đồ đen tối sẽ xuất hiện ánh sáng ban mai.”

Cụ Phan thẳng thắn thừa nhận hạn chế về tri thức và phương pháp của thế hệ mình, tự nhận nếu không có kế hoạch lớn thì cũng chỉ là "khách tha hương than thở không đâu cho hồn cố quốc". Cụ tha thiết mong được gặp Lý Thụy tại Quảng Đông để tham vấn kế sách gánh vác giang sơn.

Bức thư ấy là gạch nối lịch sử thiêng liêng. Cả hai nhà chí sĩ lớn họ Phan — một người chọn con đường cải cách, một người chọn con đường bạo động — đến cuối đời đều gặp nhau ở một niềm tin trọn vẹn: Nguyễn Ái Quốc chính là ngọn đuốc sẽ dẫn đường cho dân tộc Việt Nam đi đến tự do.