BỨC THƯ KHÔNG KỊP GỬI

Vũ Thị Thảnh và những tháng ngày ngắn ngủi của một cô gái Diễn Yên

Có những người chỉ sống hai mươi năm, nhưng câu chuyện của họ được quê hương nhớ suốt nhiều thế hệ.

Vũ Thị Thảnh là một người như thế.

Theo hồ sơ của UBND xã Diễn Yên, Vũ Thị Thảnh sinh ngày 6 tháng 1 năm 1950, quê ở xã Diễn Yên, tham gia thanh niên xung phong từ tháng 8 năm 1970. Hồ sơ ghi thời gian hoạt động của chị kéo dài đến tháng 3 năm 1971 và có ghi chú liệt sĩ, kèm Bằng Tổ quốc ghi công.

Chỉ bảy tháng.

Bảy tháng của một tuổi trẻ.

Nếu đặt bảy tháng ấy cạnh cuộc đời của một con người, nó ngắn đến mức tưởng như chỉ là một đoạn nhỏ. Nhưng với Vũ Thị Thảnh, đó lại là phần cuối của cuộc đời.

Năm 1970, Thảnh tròn hai mươi tuổi. Hai mươi tuổi là lúc người ta bắt đầu nghĩ nhiều hơn về tương lai. Một cô gái quê có thể nghĩ đến chuyện học hành, công việc, gia đình. Có thể có một người mình quý. Có thể mong một ngày có một căn nhà nhỏ và những đứa con.

Nhưng chiến tranh khiến tương lai của nhiều người trẻ không đi theo con đường bình thường.

Thảnh tham gia thanh niên xung phong.

Chúng ta không có đủ tư liệu để biết chính xác những ngày đầu chị ở đơn vị như thế nào. Vì vậy, những cảnh sinh hoạt dưới đây chỉ là sự tái hiện văn học, không phải lời kể nguyên văn của nhân chứng.

Có thể buổi sáng của những cô gái TNXP bắt đầu rất sớm.

Mặt trời chưa lên hẳn.

Tiếng gọi nhau đã vang lên.

Người buộc lại tóc.

Người kiểm tra dụng cụ.

Người tranh thủ ăn một miếng cơm.

Rồi tất cả đi làm.

Có những ngày trời nắng.

Có những ngày mưa.

Có những ngày mệt đến mức chỉ muốn nằm xuống.

Nhưng công việc không chờ.

Một đoạn đường cần sửa.

Một khu vực cần san lấp.

Một nhiệm vụ cần hoàn thành.

Và những người trẻ lại đứng dậy.

Điều đáng nhớ nhất về thế hệ ấy có lẽ không phải họ không biết mệt.

Mà là họ mệt nhưng vẫn làm.

Họ biết nhớ nhà nhưng vẫn đi.

Họ biết lo sợ nhưng không bỏ nhiệm vụ.

Họ biết mình còn trẻ nhưng vẫn chấp nhận sống trong một thời đại mà tuổi trẻ phải gánh những việc quá lớn.

Có lẽ Thảnh cũng từng nhớ nhà.

Một người con gái đi xa quê chắc chắn sẽ nhớ những điều rất nhỏ.

Nhớ tiếng mẹ gọi.

Nhớ bữa cơm.

Nhớ con đường trước nhà.

Nhớ những buổi chiều quê.

Nhớ một người nào đó mà mình chưa kịp nói hết những điều muốn nói.

Nếu Thảnh từng viết thư về nhà, có lẽ bức thư cũng không khác những bức thư của hàng nghìn người trẻ thời chiến: “Con vẫn khỏe. Mọi người ở nhà đừng lo.”

Đó là cách người trẻ làm cha mẹ yên lòng.

Nhưng chiến tranh có một điều nghiệt ngã: đôi khi người viết câu “con vẫn khỏe” lại không có cơ hội viết bức thư tiếp theo.

Hồ sơ ghi tháng 3 năm 1971 là thời điểm cuộc đời Vũ Thị Thảnh dừng lại.

Hai mươi mốt tuổi.

Một con số rất trẻ.

Nếu chị sống đến năm 1975, chị mới hai mươi lăm tuổi.

Có thể chị đã trở về.

Có thể chị sẽ lấy chồng.

Có thể chị sẽ có con.

Có thể mỗi sáng chị lại ra đồng.

Có thể chị sẽ trở thành một người mẹ hay một người bà.

Nhưng tất cả chỉ còn là những chữ “có thể”.

Chiến tranh đã lấy đi khả năng biến những điều ấy thành hiện thực.

Đó là điều khó nhất khi nghĩ về những người trẻ hy sinh.

Người ta thường nói họ đã hiến dâng tuổi xuân.

Nhưng tuổi xuân không chỉ là những năm tháng.

Tuổi xuân còn là tất cả những điều một người có thể trở thành.

Một người con.

Một người vợ.

Một người mẹ.

Một người giáo viên.

Một người nông dân.

Một người hàng xóm.

Một người bà.

Một cuộc đời bình thường.

Vũ Thị Thảnh đã không có những ngày ấy.

Nhưng quê hương không để tên chị biến mất.

Tên chị nằm trong hồ sơ liệt sĩ.

Trong ký ức gia đình.

Trong những ngày tưởng niệm.

Trong câu chuyện của những người đi sau.

Và có lẽ điều khiến câu chuyện của chị đau nhất không phải là thời gian sống quá ngắn.

Mà là chị đã ra đi khi còn chưa kịp biết cuộc đời mình sẽ trở thành người như thế nào.

Đó là điều mà thế hệ hôm nay cần nhớ.

Khi chúng ta nhìn một người trẻ hai mươi tuổi, đừng chỉ nhìn vào tuổi.

Hãy nhớ rằng phía sau tuổi ấy là cả một tương lai.

Vũ Thị Thảnh từng có một tương lai như vậy.

Nhưng chị đã đặt tương lai riêng của mình vào một thời đại lớn hơn.

Không ai có thể biết chính xác chị đã nghĩ gì trong những ngày cuối cùng. Vì thế, chúng ta không nên tự dựng những lời trăng trối rồi coi đó là sự thật.

Chỉ cần biết rằng chị đã đi.

Đã làm nhiệm vụ.

Và đã không trở về.

Đôi khi lịch sử cần được kể bằng sự im lặng như thế.

Không cần thêm quá nhiều lời.

Một cái tên.

Một năm sinh.

Một quê hương.

Một ngày tháng.

Và một tuổi đời.

Chừng ấy đã đủ khiến người đọc dừng lại.

Ngày nay, Hùng Châu là một quê hương đang đổi thay. Những cô gái hai mươi tuổi của Hùng Châu có thể đi học, đi làm, tập văn nghệ, tham gia hoạt động Đoàn, mơ về nghề nghiệp và tương lai của mình.

Đó chính là điều mà thế hệ Vũ Thị Thảnh đã không được hưởng.

Vì vậy, nhớ về chị không nhất thiết phải là một nỗi buồn.

Có thể đó là một lời nhắc.

Hãy sống cho tử tế.

Hãy trân trọng gia đình.

Hãy làm tốt việc mình đang làm.

Hãy biết quý những ngày bình thường.

Bởi “một ngày bình thường” từng là điều rất quý đối với những người trẻ trong chiến tranh.

Vũ Thị Thảnh đã đi qua tuổi hai mươi bằng những tháng ngày ngắn ngủi.

Còn chúng ta, những người được sống trong hòa bình, có thể đi tiếp phần tương lai mà chị và biết bao người cùng thế hệ đã bỏ lại.

Đó có lẽ là cách đẹp nhất để một cái tên không bị thời gian làm mờ đi.