BỨC THƯ NGÀY 11 THÁNG 9

Ngày 11 tháng 9 năm 1972.

Tại Quảng Trị.

Giữa những ngày chiến trường Thành cổ còn chìm trong khói lửa, Lê Văn Huỳnh ngồi viết thư về gia đình.

Bức thư dài khoảng mười trang giấy học trò, được viết bằng tay. Đó không phải là một bức thư thông thường.

Ngay từ những dòng đầu tiên, anh đã đề cập đến khả năng mình hy sinh.

Anh viết những lời gửi mẹ.

Những lời gửi người vợ trẻ.

Những lời gửi anh chị em.

Và những lời gửi về quê hương.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho biết bức thư được viết vào ngày thứ 77 của chiến dịch 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị. Hiện bức thư được lưu giữ tại Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị như một hiện vật lịch sử.

Điều làm cho bức thư trở nên đặc biệt không chỉ là việc người viết sau đó đã hy sinh.

Điều đặc biệt còn nằm ở sự bình tĩnh của người viết.

Lê Văn Huỳnh hiểu rằng chiến tranh có thể lấy đi mạng sống của mình.

Nhưng anh không để nỗi sợ ấy biến những dòng thư thành sự tuyệt vọng.

Anh nghĩ đến mẹ.

Một người mẹ đã nuôi mình trưởng thành.

Anh nghĩ đến người vợ mới cưới.

Một người phụ nữ chưa kịp có những tháng ngày bình thường với chồng.

Anh nghĩ đến gia đình.

Và anh nghĩ đến ngày đất nước chiến thắng.

Trong thư, anh viết lời động viên mẹ hãy sống đến ngày đón mừng chiến thắng.

Đó là một câu chữ đơn giản nhưng chứa đựng cả một thời đại.

Người con đang đứng trước cái chết lại động viên người mẹ ở quê nhà.

Người sắp hy sinh lại an ủi những người còn sống.

Đó là nghịch cảnh của chiến tranh.

Người ở chiến trường mới là người cần được động viên.

Nhưng trong lá thư này, chính người lính lại trở thành người động viên gia đình.

Anh không muốn mẹ chỉ nhớ về sự mất mát.

Anh muốn mẹ hướng về ngày chiến thắng.

Bởi đối với anh, sự hy sinh của một người chỉ có ý nghĩa khi đặt trong sự nghiệp chung của dân tộc.

Bức thư còn có một phần đặc biệt khác.

Lê Văn Huỳnh đã để lại những chỉ dẫn về nơi anh có thể nằm xuống nếu hy sinh.

Anh mô tả con đường từ thị xã Quảng Trị, qua sông Thạch Hãn, đến khu vực Nhan Biều và chỉ dẫn vị trí nơi anh dự đoán mình sẽ được an táng.

Những lời chỉ dẫn ấy về sau trở thành manh mối quan trọng đối với gia đình trong hành trình tìm kiếm hài cốt của anh.

Điều này khiến bức thư trở thành một hiện vật đặc biệt.

Nó không chỉ kể về một người lính.

Nó còn chứa đựng thông tin về chiến trường.

Về địa danh.

Về nhiệm vụ.

Về nơi anh chiến đấu.

Và về nơi anh có thể nằm lại.

Nhưng điều xúc động nhất vẫn là phần tình cảm.

Lê Văn Huỳnh viết thư cho mẹ.

Anh hiểu nỗi đau của người mẹ nếu nhận được tin con hy sinh.

Anh cũng viết cho người vợ trẻ.

Hai người vừa trở thành vợ chồng thì chiến tranh đã chia lìa.

Cuộc sống gia đình của họ chưa kịp bắt đầu trọn vẹn.

Những điều bình thường đối với một gia đình thời bình — một mái nhà, những bữa cơm chung, những ngày tháng cùng nhau xây dựng tương lai — đối với họ trở thành điều xa xỉ.

Chiến tranh đã cướp đi những điều bình thường ấy.

Và Lê Văn Huỳnh hiểu điều đó.

Anh không thể hứa ngày trở về.

Vì vậy, anh viết những lời dặn dò.

Nhưng trong thư, anh không phủ nhận tương lai.

Anh vẫn tin vào chiến thắng.

Anh vẫn nghĩ đến ngày đất nước hòa bình.

Anh vẫn muốn gia đình sống tiếp.

Đó chính là vẻ đẹp của lá thư.

Nó không phải một bản tuyên ngôn.

Không phải một bài diễn văn.

Nó là những trang giấy của một người con, một người chồng và một người lính.

Một con người cụ thể.

Có tình yêu.

Có gia đình.

Có nỗi nhớ.

Có ý thức về cái chết.

Và có niềm tin vào ngày mai.

Ba tháng hai mươi ngày sau khi viết thư, Lê Văn Huỳnh hy sinh.

Ngày 2 tháng 1 năm 1973.

Anh đã không trở về.

Nhưng lá thư trở về.

Nó trở về với gia đình.

Và nhiều năm sau, trở về với công chúng.

Hơn 30 năm sau ngày anh hy sinh, lá thư vẫn còn nguyên giá trị.

Nó giúp gia đình hiểu thêm về những ngày cuối đời của người thân.

Nó giúp người đời hôm nay hiểu thêm về một thế hệ đã sống như thế nào trong chiến tranh.

Và nó khiến người ta nhận ra rằng lịch sử không chỉ nằm trong những chiến dịch, những con số và những bản đồ.

Lịch sử còn nằm trong một lá thư viết bằng tay.

Trong chữ viết của một người lính.

Trong những dòng chữ gửi mẹ.

Trong lời dặn dành cho người vợ trẻ.

Và trong một câu chuyện mà hơn nửa thế kỷ sau vẫn khiến người đọc lặng người.