Bức thư trên trang giấy học trò và lời hẹn ước nơi Vạn Tường

CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA: BỨC THƯ TRÊN TRANG GIẤY HỌC TRÒ VÀ LỜI HẸN ƯỚC NƠI VẠN TƯỜNG

Trong dòng chảy hối hả của cuộc sống hiện đại, có bao giờ bạn dừng lại trước một tủ kính bảo tàng, nhìn một kỷ vật ố vàng và chợt nghe thấy tiếng thì thầm của lịch sử? Tôi đã từng là một người trẻ sống vội vã như thế, cho đến khi bước chân vào không gian tĩnh lặng của Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi. Giữa hàng trăm hiện vật chiến tranh như vỏ bom, súng đạn, chiếc ba lô sờn cũ... ánh mắt tôi bị đóng đinh vào một trang giấy học trò đã rách góc, ngả màu nâu trầm theo thời gian. Đó là bức thư chưa kịp gửi của một người lính trẻ viết trước trận đánh Vạn Tường năm 1965. Một bức thư viết dở, nét mực xanh nhòe đi vì sương đêm và bụi đường chiến trận, nhưng từng câu chữ trong đó giống như một ngọn lửa, xuyên qua sáu mươi năm thời gian để bùng cháy trong tâm hồn của một sinh viên thời bình như tôi.

Người chiến sĩ trẻ ấy tên là Nguyễn Minh Nam, sinh ra và lớn lên bên một nhánh sông Trà Khúc hiền hòa, nơi có những rặng tre xanh bạt ngàn ôm lấy những nếp nhà tranh nghèo xóm nhỏ. Anh lên đường nhập ngũ vào một ngày tháng Ba nắng hanh hao, mang theo chiếc ba lô con cóc sờn vai, một cây bút máy cũ được cha tặng làm phần thưởng cuối năm học, và quan trọng nhất là một trái tim mười chín tuổi vẹn nguyên những hoài bão, ước mơ của một cậu học trò trường làng. Tuổi mười chín của anh khi ấy, bầu trời Quảng Ngãi không có bình yên, chỉ có tiếng gầm rú xé tai của máy bay phản lực địch và những trận mưa bom rải thảm cày xới nát từng thớ đất, từng cánh đồng khoai nương sắn.

Mùa hè năm 1965, cuộc chiến tranh bước vào giai đoạn khốc liệt nhất. Đơn vị của anh Nam nhận lệnh bám trụ tại cao điểm Vạn Tường, huyện Bình Sơn – nơi sắp diễn ra một cuộc đụng đầu lịch sử giữa những người lính giải phóng kiên cường và một thế lực quân đội viễn chinh được trang bị vũ khí tối tân đến tận răng. Đêm mười bảy tháng Tám, đêm trước ngày bão lửa dội xuống, không gian Vạn Tường tĩnh lặng đến kỳ lạ. Dưới ánh đèn dầu lạc leo lét, tù mù bên trong một căn hầm địa đạo chật hẹp, ngột ngạt và nồng nặc mùi đất ẩm, anh Nam đã cẩn thận xé một trang giấy từ cuốn sổ học trò lót dưới ba lô, ép ngực vào bờ đất để viết những dòng chữ cuối cùng gửi về cho người mẹ gầy nơi quê nhà.

Bức thư ấy không có những từ ngữ đao to búa lớn, không có những khẩu hiệu hào hùng, mà chỉ có những lời tâm sự mộc mạc, tha thiết của một đứa con trai gửi cho mẹ:

“Mẹ kính yêu của con! Quảng Ngãi mùa này nắng cháy đến rát da, nhưng lòng tụi con ở đây còn cháy hơn cả cái nắng miền Trung mẹ ạ. Đêm nay ở Vạn Tường tĩnh lặng lạ kỳ, con ngồi dưới chiến hào mà lòng cứ hướng về gian bếp nhỏ quê mình. Con nhớ dáng mẹ gầy liêu xiêu bên bếp lửa hồng, nhớ mùi cơm gạo mới dẻo thơm mà mẹ chắt chiu từng hạt, nhớ cả tiếng sáo diều vi vút bên bến sông mỗi buổi chiều tà. Mẹ ơi, ngày mai tụi con bước vào trận đánh lớn rồi. Kẻ thù đông lắm, súng đạn và xe bọc thép của chúng sấm sét lắm, nhưng mẹ ở quê nhà đừng lo lắng cho con nhé, tụi con ở đây không một ai biết sợ hãi là gì đâu. Nếu ngày mai con có không về, mẹ hãy tự hào về con và đừng khóc mẹ nhé. Con đi là để giữ lấy màu xanh cho ruộng lúa quê mình, giữ lấy bình yên cho lối nhỏ mẹ về mỗi sớm mai…”

Nhưng trang giấy học trò ấy mãi mãi dừng lại ở đó. Câu chữ đang dở dang, dấu chấm lửng còn chưa kịp hạ xuống, và cái tên "Minh Nam" của anh vẫn chưa kịp ký vào góc cuối bài thì tiếng còi báo động dồn dập, xé toạc không gian vang lên. Tiếng pháo địch từ hạm đội ngoài khơi dội sầm sập xuống trận địa như muốn san phẳng cao điểm Vạn Tường. Anh Nam vội vã gấp trang giấy làm tư, nhét vội vào túi áo ngực trái – ngay bên trên nhịp đập trái tim đang nóng hổi, rồi ôm chặt khẩu súng, băng mình lao thẳng lên chiến hào đón địch.

Trận đánh hôm đó diễn ra vô cùng khốc liệt và đẫm máu. Đất đá bay mù mịt, khói súng khét lẹt bao phủ toàn bộ cao điểm. Để bảo vệ đài quan sát của trung đội và mở đường máu cho đồng đội rút lui chiến lược ra vùng an toàn, anh Nam đã ôm khối bộc phá năm kilôgam, bất chấp làn đạn dày đặc như mưa bão của kẻ thù, hiên ngang lao thẳng vào xích xe bọc thép M113 của địch. Một tiếng nổ vang trời, xé toạc bầu trời vống lên. Khói bụi mịt mù xám xịt đã khép lại cuộc đời của người chiến sĩ mười chín tuổi. Anh ngã xuống, hòa dòng máu đỏ tươi của mình vào lòng đất mẹ Vạn Tường anh hùng khi tuổi xuân còn đang phơi phới, khi lời hẹn ước trở về phụ giúp mẹ cày cuốc mảnh ruộng sau nhà và ước mơ cháy bỏng được trở thành một thầy giáo làng vẫn còn bỏ ngỏ mãi mãi ở phía sau.

Mấy mươi năm trôi qua, chiến tranh đã lùi xa vào quá khứ, bức thư viết dở lấm lem vết máu khô đã chuyển sang màu nâu đen và những vệt đất cát năm ấy đã được đồng đội tìm thấy trong ngực áo anh, nâng niu qua bao mùa khói lửa rồi trao lại cho thế hệ hôm nay. Khi đứng trước tủ kính trưng bày của bảo tàng, tận mắt nhìn thấy trang giấy học trò rách góc ngả màu và những nét chữ nhòe mờ của anh Nam, tôi cảm thấy lồng ngực mình nghẹn lại, những giọt nước mắt nóng hổi tự bao giờ đã lăn dài trên má. Anh Nam ngã xuống và hy sinh ở tuổi mười chín – bằng đúng cái số tuổi của tôi ngày hôm nay, cái tuổi thanh xuân đẹp đẽ nhất của một đời người.

Tôi giật mình nhìn lại bản thân và thế hệ của mình. Ở tuổi mười chín của chúng tôi hôm nay, cuộc sống là những chuỗi ngày êm đềm trên giảng đường đại học, là những lo toan, áp lực thi cử nhỏ nhặt, là những vui buồn vu vơ trên mạng xã hội, hay những buổi chiều hẹn hò quán xá cùng bè bạn. Chúng tôi có quyền được ước mơ, có quyền tự do lựa chọn tương lai, được sống một cuộc đời ích kỷ cho bản thân mình. Nhưng ở tuổi mười chín của năm mươi, sáu mươi năm về trước, anh Nam và biết bao người con của mảnh đất Quảng Ngãi đã phải gác lại tất cả phía sau lưng. Họ gác lại bút nghiên, gác lại mối tình đầu chớm nở chưa kịp ngỏ lời, gác lại những bữa cơm gia đình ấm áp để chọn lấy một con đường gian khổ và hiểm nguy nhất: Đi vào nơi lồng lộng gió ngàn, nơi mà ranh giới giữa cái chết và sự sống chỉ mỏng manh như một sợi tóc. Sự hy sinh của anh không ồn ào, không được khắc tên trên những tượng đài nguy nga tráng lệ, nhưng nó lấp lánh như một bông hoa lửa nở rộ giữa chiến hào, sưởi ấm và soi rọi cho tâm hồn của thế hệ chúng tôi.

Bức thư chưa kịp gửi của anh chính là một "gạch nối" thiêng liêng và vô giá giữa quá khứ đầy máu lửa và hiện tại hòa bình. Nó là lời nhắc nhở đanh thép và sâu sắc nhất cho tôi và toàn thể các bạn sinh viên hôm nay về cái giá thực sự của hai chữ "Tự do". Bình yên mà chúng tôi đang có không phải là điều hiển nhiên, nó không tự nhiên sinh ra, mà nó được đánh đổi bằng máu, bằng nước mắt, bằng hạnh phúc cá nhân và bằng cả tuổi xuân vĩnh viễn nằm lại dưới lòng đất sâu của một thế hệ cha anh đi trước. Nhìn lại "thời hoa lửa" của thế hệ anh Nam, tôi tự soi rọi lại tâm hồn mình và tự hỏi: “Mình đã làm được gì cho mảnh đất này, đã sống xứng đáng với những người đã ngã xuống hay chưa?”.

Là thế hệ thanh niên, sinh viên tiếp nối của thời bình, chúng tôi may mắn không phải ôm súng ra chiến trường, không phải đối mặt với lồng lộng làn đạn kẻ thù. Thế nhưng, trên đôi vai của chúng tôi là một trách nhiệm vĩ đại không kém: Nhiệm vụ giữ gìn, bảo vệ và dựng xây đất nước này ngày càng giàu mạnh bằng tri thức, bằng đạo đức và bằng khát vọng cống hiến cháy bỏng của tuổi trẻ. Câu chuyện về bức thư viết dở của liệt sĩ Nguyễn Minh Nam sẽ mãi mãi là ngọn đuốc sáng soi vào tâm thức của tôi, thôi thúc tôi phải sống một cuộc đời có lý tưởng, biết yêu thương, biết sẻ chia và luôn sẵn sàng đem sức trẻ của mình để cống hiến cho quê hương Quảng Ngãi ngày càng phồn vinh, để máu xương của thế hệ hoa lửa năm xưa mãi mãi là trường tồn cùng sông núi.