BỨC THƯ TRONG LÒNG NÓN CỐM

Mỗi lần về quê ở Bình Sơn, Quảng Ngãi, đều thấy bà 5 nâng niu một chiếc nón lá cũ kỹ, vành đã mục, quai vải phai màu. Bà không dùng nó để che nắng nữa mà treo cẩn thận ngay đầu giường. Lớp lá bên trong lòng nón đã ố vàng, nhưng nếu nhìn kỹ sẽ thấy những dòng chữ mực tím đã mờ, được chép nắn tót ngay trên vành lá.

Năm 1970, ông 5 đường vào chiến trường miền Đông. Ngày chia tay bên bến sông Trà Bồng, bà nội — khi ấy mới đôi mươi — dúi vào tay ông chiếc nón lá do chính tay bà chít vành. Bên trong lòng nón, bà dùng nét mực tím chép lại bốn câu ca dao quê hương:

“Bao giờ Trà Khúc hết nước chảy, Núi Ấn hết cây / Anh mới quên được em, mới đổi thay lòng.”

Suốt những năm tháng bom đạn ác liệt, chiếc nón ấy luôn theo ông trên khắp các chặng đường chiến dịch. Những lúc nghỉ chân giữa rừng già, ông lại lật lòng nón ra nhìn những dòng chữ mờ dần vì mồ hôi và sương núi để lấy sức mạnh vượt qua gian khổ. Khi ông hy sinh trong một trận đánh năm 1972, những người đồng đội đã tìm thấy chiếc nón lá nằm gọn trong gùi hành lý của ông, được bọc cẩn thận qua nhiều lớp nilon chống thấm.

Năm 1975, hòa bình lặp lại, một người đồng đội cùng quê đã mang chiếc nón trở về trao lại cho bà.

Mỗi lần cầm chiếc nón lá ấy trên tay, tôi lại nhìn thấy ánh mắt trầm lắng của bà. Lịch sử với thế hệ trẻ như tôi đôi khi là những chương sách dày, nhưng với bà, lịch sử nằm gói gọn trong từng vành lá, trong tình yêu sắt son và sự chờ đợi lặng lẽ suốt một đời người.