Bức thư viết dưới ánh đèn ống nứa ở đèo Lũng Lô

Đèo Lũng Lô (nối liền Yên Bái và Sơn La) là một trong những tuyến đường huyết mạch phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954. Để ngăn chặn hàng ngàn tấn lương thực, đạn dược tiến lên phía Bắc, thực dân Pháp đã trút xuống đèo Lũng Lô hàng ngàn quả bom nổ chậm, bom bướm. Lực lượng TNXP Đại đội 280 (Đội 34) với phần lớn là các cô gái trẻ Tây Bắc đã kiên cường chốt giữ, san lấp hố bom đêm ngày.

Cựu nữ TNXP Lò Thị Son (dân tộc Thái, nguyên chiến sĩ C280) bồi hồi nhớ lại: Mùa đông trên đỉnh Lũng Lô rét như cắt da cắt thịt, sương mù giăng kín lối đi. Chị em TNXP chỉ có những chiếc áo bông dã chiến mỏng dính, chân đi dép cao su đúc từ xăm xe cũ. Gian khổ nhất là việc phá bom nổ chậm và hướng dẫn cho các đoàn xe tải, đoàn dân công gánh gạo vượt đèo trong đêm tối.

Để dẫn đường cho xe qua những khúc cua vực sâu mà không bị máy bay trinh sát địch phát hiện, chị em đã chế ra những chiếc "đèn bão ống nứa". Lon bơ hoặc chiếc ống nứa to được đục một lỗ nhỏ bằng ngón tay, bên trong đặt chiếc đèn dầu dã chiến. Ánh sáng chỉ phát ra một vệt nhỏ mờ mờ hắt xuống mặt đường, vừa đủ để tài xế bám theo mà phía trên không thể phát hiện.

Đặc biệt, dưới ánh đèn bão ống nứa mỏng manh trong lòng hầm đất, nữ TNXP trẻ tên Mai (quê Phú Thọ) đã tranh thủ viết một lá thư gửi về cho người mẹ ở quê nhà. Mai kể về những đêm trực chiến trên đỉnh đèo, về những chiếc khăn Piêu thổ cẩm chị em thêu gửi tặng các chiến sĩ pháo thủ tiến vào Mường Thanh.

Đêm 20/4/1954, một đợt bom nổ chậm bất ngờ phát nổ khi Mai đang cầm chiếc đèn ống nứa đứng gác bên khúc cua vực sâu. Mai hy sinh tại chỗ khi tuổi đời mới 18. Lá thư viết dở gửi mẹ trong túi áo Mai thấm đầm máu khô.

Bà Son xúc động kể: "Nhiều đêm pháo nổ gần, đất đá vùi lấp cả lòng hầm, chị em lồm ngồm ngồi dậy phủi vội đất cát rồi lại cầm chiếc đèn bão ống nứa lao ra mép vực. Ánh sáng nhỏ bé trên đỉnh Lũng Lô năm ấy đã góp phần thắp sáng con đường dẫn đến chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu."