Bức tranh được thưởng

Thời kháng chiến chống Pháp, đại đội 1 đóng trong rừng luyện quân chờ dịp lên đường diệt giặc. Ban chỉ huy đại đội có sáng kiến tổ chức chiến sĩ thi vẽ tranh. Giải nhất là một con gà tăng gia.

Vừa bắt đầu thi, chiến sĩ Lăng liền lấy than bôi đen kịt cả trang giấy và nộp nhanh nhất. Buổi tối bình tranh, chính trị viên hỏi Lăng vẽ thế có ý nghĩa gì? Anh đáp: “Đó là lính Âu Phi đi càn ban đêm!”.

Câu trả lời bất ngờ và thú vị khiến cả đại đội cười bò. Anh em bình cho Lăng giải… 10 quả trứng gà, vì anh thông minh kiểu: “Trạng Quỳnh vẽ giun!”.

Điện Biên Phủ, một địa danh lịch sử từng gắn liền với nhiều bài hát, bài thơ nổi tiếng của các tác giả. Nơi đây còn ghi lại nhiều câu hò, bài ca không có tên tác giả.

C hẳng hạn, đối với dân công thì có bài “Ca dao dân công Điện Biên Phủ”, trong đó có đoạn:

“Mau lên hỡi bạn xe thồ
Đường ra mặt trận vui mô nào bằng
Qua rừng qua núi băng băng
Xe thồ đè bẹp xe tăng quân thù”.

Trong bài “Ca dao chiến sĩ”, bộ đội ta trong lúc đào hào thì:

“Đúng rồi! Muốn đánh thì đào
Muốn thắt cổ địch phải có chiến hào vây quanh
Chiến hào cùng với chiến binh
Họ “chiến” chúng mình quyết chiến lập công”.

Trên đây chỉ là 2 trong số rất nhiều bài ca dao ở Điện Biên Phủ. Chúng không còn đơn thuần là những bài ca, tiếng hò. Chủ đề tư tưởng của mỗi bài hò, ca đều mang đậm tính giáo dục, khích lệ, động viên tinh thần phục vụ chiến đấu và chiến đấu của dân công, chiến sĩ. Đó cũng là một phần, dù nhỏ, lí giải chiến thắng của quân và dân ta trong cuộc kháng chiến chống Pháp.

Đầu mùa thu năm 1948, Ủy ban kháng chiến miền nam Trung Bộ nhận thấy thực dân Pháp đã rải quân ra cả ba nước trên bán đảo Đông Dương, song lực lượng của chúng còn mỏng, nên nhận định: Muốn giữ vững vùng tự do Nam Trung Bộ, không chờ địch đến mới đánh, mà phải tiến vào vùng sau lưng địch để đánh, và hướng chính là Tây Nguyên. Nhưng Tây Nguyên lúc này đường sá còn rất ít, hơn nữa mới chỉ có gần ba trăm buôn làng có cơ sở cách mạng. Vì vậy việc mở đường, phát triển buôn làng cách mạng ở Tây Nguyên ngay sau đó đã được phát động. Qua gần một tháng “phát” mà phong trào vẫn chưa thấy “động” nhiều, nên đồng bào Xêđăng hát rằng:

"Một người không mạnh, trăm người chưa khỏe
Cả rừng đánh được, cả núi đánh nhanh
Lấy người Kinh làm anh, lấy người Kinh làm em
Tất cả con một ruột, tất cả nước một ống
Kết một lòng, nghe một tai
Đốt đồn! Chặn Pháp!"

Bài hát như một luồng gió mới thổi mạnh vào phong trào. Chỉ ba tháng sau (tháng 10 năm 1948), việc mở đường, xây dựng buôn làng kháng chiến đã phát triển nhanh chóng và rộng khắp ở Tây Nguyên, nâng số buôn làng có cơ sở cách mạng lên gấp 3 lần và hệ thống đường sá đã được mở đến tận ngã ba biên giới Việt Nam - Lào - Campuchia.