Bức tranh lụa "rửa tội" cho một tư duy hội họa
Từ một kẻ thất bại với sơn dầu phương Tây, ông đã tìm thấy linh hồn của mình trong một xô nước rửa bút, tạo nên một cuộc cách mạng cho tranh lụa Việt Nam.
Năm 1925, tại Trường Mỹ thuật Đông Dương, Nguyễn Phan Chánh là một sinh viên "lạc lõng". Trong khi bạn bè say mê với những hình khối, mảng màu rực rỡ của sơn dầu Pháp, ông lại loay hoay với những bức vẽ khô khốc, thiếu sức sống. Ông bị thầy giáo người Pháp - Victor Tardieu - nhắc nhở nhiều lần về lối vẽ cứng nhắc.
Khoảnh khắc định mệnh xảy ra vào một buổi chiều muộn, khi ông chán nản rửa những bức vẽ hỏng của mình trong một xô nước. Ông chợt thấy những vệt màu loang lổ trên mặt vải lụa ướt tạo nên một vẻ đẹp mờ ảo, dịu dàng, cực kỳ giống với không khí ẩm ướt của làng quê Việt Nam. Ông thức trắng đêm để thử nghiệm kỹ thuật "rửa lụa" – vẽ chồng nhiều lớp màu nước rồi rửa bớt để màu thấm sâu vào thớ vải. Bức Chơi ô ăn quan ra đời từ những thử nghiệm đó. Khi trưng bày tại Paris năm 1931, giới mộ điệu đã kinh ngạc trước một phong cách hội họa phương Đông vừa hiện đại, vừa thấm đẫm hồn dân tộc. Nguyễn Phan Chánh đã chứng minh rằng: Đôi khi đỉnh cao của nghệ thuật không nằm ở sự thêm vào, mà nằm ở sự gột rửa để tìm về bản chất.
