Bùi Bằng Đoàn nhân vật lịch sử huyền thoại
Như nhiều người cùng thế hệ, Bùi Bằng Đoàn (1889-1955), quê sinh làng Liên Bạt, tổng Xà Cầu, huyện Ứng Hòa, tỉnh Hà Đông (nay thuộc Thành phố Hà Nội) đã từ hàng ngũ quan chức phong kiến, thực dân rồi thức tỉnh, chuyển hóa, hợp tác và trở thành cán bộ cách mạng ưu tú thời đại Hồ Chí Minh. Tính ra, con đường hành đạo, chấp chính của Bùi Bằng Đoàn thực sự hanh thông với 34 năm (1911-1945) làm quan dưới chế độ thực dân, 11 năm cộng tác với chế độ mới (1945-1955) và có thời gian dài kề vai sát cánh bên Chủ tịch Hồ Chí Minh, đặc biệt những năm đầu Nhà nước Cách mạng non trẻ mới thành lập và bước vào cuộc kháng chiến chống Pháp gian khổ.
Mặc dù là người đã có hơn 30 năm gắn bó với chế độ cũ, trong đó có 12 năm giữ chức Thượng thư Bộ Hình triều Nguyễn (1933-1945), thế nhưng đến tháng 3-1945, Nhật đảo chính Pháp, Bùi Bằng Đoàn đã từ chối tham gia nội các Bảo Đại, cáo quan về quê. Sau Cách mạng Tháng Tám, hiểu rõ tài năng, đức độ và hướng tới mục tiêu đoàn kết, ngày 17-11-1945, Hồ Chí Minh đã viết thư mời với chỉ 58 chữ: “Thưa Ngài! Tôi tài đức ít ỏi, mà trách nhiệm nặng nề. Thấy Ngài học vấn cao siêu, kinh nghiệm phong phú. Vậy nên, tôi mời Ngài làm Cố vấn cho tôi, để giúp thêm ý kiến trong công việc hưng lợi, trừ hại cho nước nhà, dân tộc. Cảm ơn và chúc Ngài mạnh khỏe. Kính thư”… Từ đây, mở ra vận hội mới cho Bùi Bằng Đoàn trên con đường phấn đấu vì độc lập dân tộc, cứu dân cứu nước: trúng cử đại biểu Quốc hội Việt Nam Dân chủ cộng hòa khóa I (1946), từng giữ các chức vụ Trưởng ban Thường trực Quốc hội, Trưởng ban Thanh tra đặc biệt Chính phủ, Cố vấn của Chủ tịch Hồ Chí Minh cho đến cuối năm 1948 mới giảm dần công việc vì đau ốm…
