Bùi Bằng Đoàn – Vị quan thanh liêm, người hết lòng vì nước vì dân

Cụ Bùi Bằng Đoàn (1889–1955) là một nhà hoạt động chính trị, nhân sĩ yêu nước tiêu biểu của Việt Nam. Xuất thân từ một gia đình có truyền thống Nho học, cụ từng làm quan trong triều Nguyễn và nổi tiếng là người thanh liêm, chính trực, thương dân. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, cụ đã nhận lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh tham gia Chính phủ, trở thành Trưởng Ban Thường trực Quốc hội khóa I và có nhiều đóng góp cho những năm đầu xây dựng Nhà nước Việt Nam mới.

Xuất thân trong gia đình có truyền thống khoa bảng

Bùi Bằng Đoàn sinh ngày 19/9/1889 tại làng Liên Bạt, huyện Ứng Hòa, tỉnh Hà Đông, nay thuộc thành phố Hà Nội. Cụ sinh ra trong một gia đình nhà Nho có truyền thống khoa bảng. Ông nội là Tiến sĩ Bùi Tuấn, từng giữ nhiều chức vụ quan trọng trong triều Nguyễn; cha là Bùi Tập, từng giữ chức Tuần phủ Hưng Hóa.

Cha mẹ mất sớm, từ nhỏ Bùi Bằng Đoàn được người chú dượng là Dương Lâm đưa về nuôi dưỡng và dạy học chữ Hán. Nhờ thông minh và chăm chỉ, cụ sớm nổi tiếng là người học giỏi.

Năm 1906, tại khoa thi Hương trường Hà Nam, cụ đỗ Cử nhân. Sau đó cụ theo học Trường Hậu bổ, nơi đào tạo quan lại theo chương trình mới, và bắt đầu con đường làm quan.

Một vị quan thanh liêm, chính trực

Từ năm 1911, Bùi Bằng Đoàn lần lượt đảm nhiệm nhiều chức vụ trong bộ máy hành chính triều Nguyễn. Cụ từng làm Tri phủ, Án sát, Tuần phủ và sau đó giữ chức Thượng thư Bộ Hình.

Trong thời gian làm quan, cụ nổi tiếng là người thanh liêm, chính trực, không màng danh lợi và hết lòng chăm lo cho nhân dân.

Cụ được người dân kính trọng bởi cách xử lý công việc công bằng, không vì quyền thế mà làm sai nguyên tắc. Tinh thần trọng dân, thương dân và bảo vệ lẽ phải trở thành nét nổi bật trong con người Bùi Bằng Đoàn.

Bước ngoặt sau Cách mạng Tháng Tám

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Bùi Bằng Đoàn đứng trước một lựa chọn quan trọng của cuộc đời.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã mời cụ tham gia chính quyền cách mạng. Cụ nhận lời và được giao làm Thanh tra đặc biệt của Chính phủ. Đây là dấu mốc cho thấy một nhân sĩ từng làm quan trong chế độ cũ đã lựa chọn đứng về phía dân tộc và tham gia xây dựng Nhà nước Việt Nam mới.

Từ một vị quan của triều Nguyễn, cụ trở thành một trong những nhân sĩ có uy tín tham gia vào công cuộc xây dựng chính quyền cách mạng.

Đại biểu Quốc hội khóa I

Ngày 6/1/1946, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được tổ chức.

Bùi Bằng Đoàn trúng cử đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Đông và trở thành đại biểu Quốc hội khóa I. Sau đó, cụ được cử vào Ban Thường trực Quốc hội.

Ngày 8/11/1946, cụ được Quốc hội cử làm Trưởng Ban Thường trực Quốc hội, thay cụ Nguyễn Văn Tố. Cụ giữ cương vị này cho đến khi qua đời năm 1955.

Sát cánh cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh

Trong những năm đầu của chính quyền cách mạng, đất nước phải đối mặt với vô vàn khó khăn. Cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, các cơ quan Trung ương phải rời Hà Nội lên Việt Bắc.

Năm 1947–1948, Bùi Bằng Đoàn hoạt động tại Việt Bắc, sát cánh cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh và các cơ quan Trung ương trong những năm tháng khó khăn nhất của cuộc kháng chiến.

Mặc dù tuổi cao, cụ vẫn tận tụy với công việc, theo dõi tình hình đất nước và đóng góp ý kiến cho Chính phủ, Quốc hội.

Khi lâm bệnh vẫn lo việc nước

Tháng 8/1948, trong thời gian ở Việt Bắc, Bùi Bằng Đoàn bị bệnh bán thân bất toại.

Vì sức khỏe không cho phép tiếp tục công tác bình thường, cụ được đưa về Liên khu 3 để điều trị. Tuy nhiên, ngay cả khi bệnh nặng, cụ vẫn quan tâm đến tình hình đất nước, theo dõi tin tức và đóng góp ý kiến.

Do cụ phải đi chữa bệnh ở xa, Tôn Đức Thắng được cử giữ chức Quyền Trưởng Ban Thường trực Quốc hội.

Điều đó thể hiện tinh thần trách nhiệm rất lớn của một người dù đã tuổi cao, sức yếu nhưng vẫn luôn hướng về công việc chung.

Một nhân sĩ hết lòng vì nước, vì dân

Điểm nổi bật trong cuộc đời Bùi Bằng Đoàn là sự chuyển biến từ một vị quan triều Nguyễn thành một nhân sĩ tham gia tích cực vào chính quyền cách mạng.

Dù ở bất kỳ cương vị nào, cụ vẫn giữ phẩm chất thanh liêm, chính trực, giản dị và tận tụy.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và các nhà lãnh đạo cách mạng đánh giá cao uy tín, tài năng cũng như tinh thần yêu nước của cụ. Cụ là một trong những nhân sĩ, trí thức tiêu biểu đã góp phần tập hợp sức mạnh toàn dân trong những năm đầu xây dựng chính quyền cách mạng.

Những năm cuối đời

Sau khi hòa bình lập lại ở miền Bắc, Bùi Bằng Đoàn trở về Hà Nội dưỡng bệnh.

Do tuổi cao và bệnh nặng, cụ qua đời ngày 13/4/1955 tại Hà Nội, hưởng thọ 65 tuổi.

Dù thời gian tham gia chính quyền cách mạng không quá dài, những đóng góp của cụ vẫn để lại dấu ấn sâu sắc trong lịch sử Quốc hội và lịch sử xây dựng Nhà nước Việt Nam mới.

Dấu ấn của cụ Bùi Bằng Đoàn

Cụ Bùi Bằng Đoàn là hình ảnh tiêu biểu của một nhân sĩ yêu nước đã vượt qua ranh giới của một chế độ cũ để lựa chọn con đường phụng sự dân tộc. Từ một vị quan nổi tiếng thanh liêm, chính trực dưới triều Nguyễn, cụ trở thành Trưởng Ban Thường trực Quốc hội khóa I và một trong những nhân sĩ có uy tín tham gia xây dựng Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Dù tuổi cao, bệnh nặng, cụ vẫn luôn đau đáu với việc nước, việc dân. Cuộc đời cụ để lại một bài học sâu sắc về lòng yêu nước, sự tận tụy, liêm chính và tinh thần đặt lợi ích của dân tộc lên trên lợi ích cá nhân.