BÙI CHÁT – NGƯỜI CHIẾN SĨ BIỆT ĐỘNG LỪNG DANH TRÊN ĐÈO HẢI VÂN
Bùi Chát sinh năm 1925 tại phường Cẩm Hà, thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam. Trưởng thành trong bối cảnh đất nước chìm trong ách đô hộ của thực dân, ông sớm tham gia phong trào tự vệ địa phương từ năm 1947 khi Hội An bị chiếm đóng, trực tiếp tham gia lực lượng biệt động và nổi lên như một chiến sĩ gan dạ, mưu trí trong nhiều trận đánh ngay giữa ban ngày. Với tinh thần chiến đấu quả cảm và những chiến công nổi bật, ông được ghi nhận là một trong những chiến sĩ tiêu biểu của lực lượng vũ trang khu
Năm 1951, Bùi Chát chính thức nhập ngũ, trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam và tiếp tục đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ quan trọng trong công tác tác chiến đặc biệt. Trước đó, ông đã từng tham gia nhiều trận đánh táo bạo tại khu vực Hội An, trong đó có những chiến công gây tiếng vang lớn như việc chỉ huy lực lượng biệt động bắt sống tên tỉnh trưởng, góp phần cổ vũ tinh thần đấu tranh của phong trào kháng chiến địa phương.
Tên tuổi Bùi Chát gắn liền với các hoạt động đánh phá giao thông chiến lược bằng thủy lôi và chất nổ. Năm 1949, ông trực tiếp chỉ huy tổ chiến đấu bí mật tiếp cận khu vực sông Hội An – Câu Lâu, thực hiện trận đánh bằng thủy lôi, đánh chìm hai ca nô của đối phương, tạo hiệu ứng chiến thuật quan trọng trong việc hạn chế khả năng cơ động đường thủy của địch tại khu vực này.
Từ năm 1952, khi được giao nhiệm vụ hoạt động trên tuyến đèo Hải Vân – một trong những huyết mạch giao thông trọng yếu nối liền Huế và Đà Nẵng, ông đã tổ chức nhiều trận đánh phục kích tàu hỏa vận chuyển quân và vũ khí của đối phương. Tháng 12/1953, ông trực tiếp chỉ huy lực lượng đặt mìn đánh trúng đoàn tàu quân sự, gây thiệt hại lớn về sinh lực và phương tiện chiến tranh. Đến tháng 5/1954, trong một trận phục kích khác, lực lượng do ông phụ trách tiếp tục đánh sập đoàn tàu chở sĩ quan Pháp, gây tiếng vang lớn, làm gián đoạn nghiêm trọng hoạt động vận tải quân sự của đối phương trên tuyến đường sắt Bắc – Nam.
Sau Hiệp định Genève năm 1954, Bùi Chát tập kết ra Bắc và tiếp tục công tác trong quân đội. Ngày 31/8/1955, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ anh hùng thời kháng chiến chống Pháp. Năm 1966, ông trở lại chiến trường miền Nam với cương vị Chính trị viên phó tiểu đoàn và anh dũng hy sinh trong cùng năm, khép lại cuộc đời chiến đấu đầy quả cảm nhưng để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử.
Tên tuổi của ông hiện được ghi nhớ qua nhiều hình thức tri ân, trong đó có việc đặt tên đường Bùi Chát tại quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng, như một sự tôn vinh đối với người chiến sĩ biệt động kiên cường đã góp phần làm nên những chiến công vang dội trên đèo Hải Vân huyền thoại.
Nguyên Khải (tổng hợp)
