BÙI CHÍNH LỘ – NGƯỜI LẤY CÁI CHẾT ĐỂ GIỮ TRỌN BÍ MẬT CÁCH MẠNG
Trên quê hương Thanh Thuỷ (nay là xã Nam Thanh), huyện Nam Đàn, Nghệ An, nơi hun đúc biết bao chí sĩ yêu nước, có một con người thầm lặng nhưng gan dạ phi thường – Bùi Chính Lộ, còn gọi là Lê (Lệ) Mai Tử.
Ngay từ sớm, ông đã dấn thân vào các phong trào Duy Tân, Đông Du do Phan Bội Châu khởi xướng. Khi các lãnh tụ xuất dương, Bùi Chính Lộ ở lại trong nước, nhận một nhiệm vụ vô cùng hiểm nguy: vận động thanh niên ra nước ngoài và lo tài chính cho cách mạng. Giữa vòng vây dày đặc của mật thám Pháp, công việc ấy chẳng khác nào đi trên lưỡi dao.
Sau vụ “Hà thành đầu độc” thất bại, thực dân Pháp điên cuồng triệt phá các cơ sở kinh tế của phong trào yêu nước. Tiền bạc cạn dần, nguy cơ phong trào Đông Du tan rã hiển hiện trước mắt. Nhưng bằng trí tuệ, sự mưu lược và lòng quả cảm, Bùi Chính Lộ vẫn lọt qua mọi sự theo dõi, lặng lẽ quyên góp, vận chuyển tiền bạc ra Hải Phòng rồi gửi sang Trung Quốc cho Phan Bội Châu nuôi anh em du học, mua sắm vũ khí.
Chính Phan Bội Châu đã dành cho ông những lời đánh giá đầy trân trọng trong Tái sinh truyện, coi Lệ Mai Tử là người gánh vác một trách nhiệm “vô cùng khó khăn, nguy hiểm”, khiến kẻ thù “rất khiếp sợ”.
Cuối cùng, Bùi Chính Lộ bị mật thám bắt, giam ở nhà lao Vinh. Nhưng bằng trí mưu, ông giả chết để thoát ngục, rồi được tổ chức đưa sang Xiêm La tiếp tục hoạt động. Tại đây, cùng Đặng Thúc Hứa, ông xây dựng Trại Cày Bạn Thầm – vừa là nơi sản xuất lúa gạo, vừa là điểm dừng chân cho các nhà cách mạng vượt biên xuất dương.
Không chỉ lo hậu cần, Bùi Chính Lộ còn nuôi dưỡng tinh thần dân tộc nơi đất khách. Ông mở lớp dạy con em Việt kiều học tiếng Việt, học lịch sử, gieo vào lòng thế hệ trẻ ý thức rằng: Tổ quốc đang bị giày xéo và mỗi người đều có trách nhiệm giải phóng non sông.
Khi Việt Nam Quang Phục hội chủ trương gây những tiếng nổ lớn ở cả ba kỳ, Bùi Chính Lộ xung phong trở về Nam Kỳ, dù biết hiểm nguy cận kề. Nhưng đến Bangkok, ông bị mật thám bám riết. Trong khoảnh khắc quyết định, ông ném lựu đạn giết chết hai tên mật thám. Bị bắt giải vào nhà lao, để giữ trọn bí mật cho tổ chức và không rơi vào tay kẻ thù, Bùi Chính Lộ đã tự sát, kết thúc cuộc đời mình trong tư thế hiên ngang.
Ông ngã xuống, nhưng sự hy sinh ấy là tiếng nổ lặng thầm, góp phần giữ vững mạch sống của cách mạng Việt Nam.
