Bùi Đình Chiến – Từ chuyến hành quân lịch sử đến một đời không ngừng cống hiến

Ở xóm 3, xã Khánh Thiện, tỉnh Ninh Bình, ông Bùi Đình Chiến đã bước sang tuổi 79. Dáng người nhỏ nhắn, giọng nói trầm và nụ cười hiền khiến ít ai hình dung người cựu chiến binh ấy từng có một tuổi trẻ gắn với những cung đường Trường Sơn, những trận bom và những tháng ngày khốc liệt của chiến trường miền Nam.

Gần sáu thập kỷ đã trôi qua kể từ ngày ông cùng hơn 300 thanh niên lên đường trong một cuộc hành quân đặc biệt.

Đó là năm 1965.

Khi ấy, họ còn rất trẻ. Hành trang mang theo không nhiều, nhưng trong lòng là một quyết tâm lớn: đi đến nơi Tổ quốc cần.

Từ một thanh niên từng không đủ cân để nhập ngũ, Bùi Đình Chiến trở thành thành viên của “Lớp Anh Trỗi 1”, một trong những đội thanh niên xung phong đặc biệt đầu tiên được Trung ương Đoàn tổ chức và đưa vào chiến trường miền Nam.

Chuyến đi năm ấy đã mở đầu cho một hành trình mà ông mang theo suốt cả cuộc đời.

Không đủ cân nhập ngũ, nhưng không đứng ngoài cuộc chiến

Năm 1965, chiến tranh bước vào giai đoạn ngày càng ác liệt. Từ những làng quê miền Bắc, nhiều thanh niên tình nguyện lên đường với mong muốn được góp sức cho đất nước.

Bùi Đình Chiến cũng vậy.

Nhưng lần khám tuyển đầu tiên không cho ông cơ hội trở thành người lính.

Khi ấy, ông chỉ nặng 39kg.

Sức khỏe không đủ tiêu chuẩn khiến chàng trai trẻ phải rời khỏi bàn khám trong sự hụt hẫng. Ước muốn được trực tiếp góp sức cho đất nước tưởng như phải dừng lại.

Nhưng rồi một cơ hội khác xuất hiện.

Bí thư Đảng ủy xã đến tận nhà vận động và giới thiệu ông tham gia một đơn vị thanh niên xung phong đặc biệt. Đây là lực lượng tập hợp những thanh niên được lựa chọn, có tinh thần giác ngộ và ý chí sẵn sàng nhận nhiệm vụ khó khăn.

Bùi Đình Chiến được tham gia “Lớp Anh Trỗi 1”.

Sau hai tháng huấn luyện cấp tốc, ngày 16-8-1965, ông cùng hơn 300 đồng đội chính thức bước vào cuộc hành quân hướng về miền Nam.

Một chuyến đi mà không ai trong số những thanh niên năm ấy có thể biết trước mình sẽ phải đi bao lâu và sẽ trở về như thế nào.

Gần hai tháng trên những cung đường Trường Sơn

Đoàn quân không có những phương tiện hiện đại để đưa họ đi xuyên qua núi rừng.

Phần lớn hành trình được thực hiện bằng đôi chân.

Gần hai tháng hành quân, những thanh niên trẻ đi giữa núi rừng Trường Sơn theo phương châm tranh thủ di chuyển vào ban đêm, hạn chế hoạt động ban ngày để tránh các đợt đánh phá.

Có những địa danh họ nhớ.

Có những địa danh họ không kịp biết tên.

Trong ký ức của ông Chiến, những điểm vượt qua đôi khi chỉ được nhận diện bằng dấu hiệu nơi đó thường xuyên bị máy bay đánh phá, những bến phà, những đoạn đường khó đi hoặc những cung dốc giữa rừng.

Nhưng dù không biết phía trước còn bao xa, đoàn người vẫn tiếp tục bước.

Mỗi bước chân là một lần tiến gần hơn đến chiến trường.

Và cũng từ chuyến hành quân ấy, những thanh niên tuổi đôi mươi bắt đầu hiểu rằng cuộc chiến mà mình lựa chọn tham gia sẽ không giống bất kỳ điều gì họ từng hình dung.

Trên tuyến đường 559

Sau khi vượt qua khu vực sông Bến Hải và đến Quảng Trị, Bùi Đình Chiến cùng đồng đội được biên chế làm nhiệm vụ trên tuyến đường 559.

Công việc của họ vừa là giao liên, dẫn đường, vừa vận chuyển hàng hóa phục vụ chiến trường.

Những người thanh niên xung phong mang trên vai lương thực, đạn dược và nhiều loại vật tư cần thiết. Ở chiều ngược lại, họ đưa những người bị thương từ phía trước về tuyến sau.

Không phải ai cũng biết tên những con đường mà họ đi qua.

Nhưng mỗi cung đường đều để lại một dấu chân.

Mỗi chuyến vận chuyển thành công là thêm một phần đóng góp cho chiến trường.

Và cũng trên những cung đường ấy, không phải tất cả những người cùng đi đều có thể tiếp tục.

Một trong những ký ức khiến ông Chiến day dứt nhất là lần vượt sông Thạch Hãn trong điều kiện nước lớn.

Để hỗ trợ việc vượt sông, mọi người sử dụng một sợi dây làm điểm bám. Trong một lần như vậy, dây bị đứt và một người đồng đội tên Hưởng bị dòng nước cuốn đi.

Không phải một trận đánh.

Không có tiếng súng.

Nhưng một người đã mãi mãi nằm lại.

Đó là một trong những sự thật khắc nghiệt của chiến tranh: mất mát có thể đến bất cứ lúc nào, ngay cả trên một chặng đường tưởng như chỉ là hành quân.

Từ thanh niên xung phong trở thành người lính

Năm 1967, trước yêu cầu của chiến trường, lực lượng thanh niên xung phong của đơn vị được bổ sung vào lực lượng Quân giải phóng.

Bùi Đình Chiến trở thành chiến sĩ Trung đoàn 6, Quân khu Trị Thiên – đơn vị sau này được biết đến với truyền thống của Trung đoàn Phú Xuân Anh hùng.

Từ đây, ông chính thức bước vào một chặng đường mới của đời quân ngũ.

Năm 1968, ông tham gia chiến dịch Mậu Thân tại Huế.

Hai mươi sáu ngày đêm chiến đấu là khoảng thời gian để lại những ký ức sâu đậm. Những người lính phải sống và chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn, giữa thời tiết khắc nghiệt và những trận đánh liên tiếp.

Bệnh tật cũng trở thành một thử thách thường xuyên.

Có thời điểm, ông mắc sốt rét nặng trong khi đang mang theo vũ khí. Cơ thể không còn đủ sức tiếp tục, ông ngất đi và được đồng đội đưa xuống núi chữa trị.

Nhưng khi qua khỏi, ông lại trở về với đơn vị.

Người lính năm ấy dường như đã quen với một nguyên tắc giản dị: còn có thể đi thì tiếp tục đi, còn có thể chiến đấu thì tiếp tục cùng đồng đội.

Những năm tháng không thể quên

Chiến trường không chỉ thử thách con người bằng những trận đánh.

Đó còn là bệnh tật, đói khát, thiếu thốn và những điều kiện sống khắc nghiệt kéo dài.

Bùi Đình Chiến nhớ về những ngày người lính phải đối mặt với chấy rận, ghẻ lở, sốt rét và nhiều căn bệnh giữa rừng.

Những điều ấy hôm nay nghe có vẻ xa lạ với một thế hệ lớn lên trong điều kiện hòa bình.

Nhưng với những người từng sống trong chiến tranh, đó là một phần của đời lính.

Năm 1972, trong một trận bom dữ dội, căn hầm nơi ông đang làm nhiệm vụ bị đánh sập. Ông bị thương nhưng vẫn tìm cách ở lại đơn vị.

Đến thời điểm ấy, tuổi trẻ của Bùi Đình Chiến đã gắn gần như trọn vẹn với chiến trường.

Từ ngày rời quê hương năm 1965, ông đã đi qua nhiều năm tháng mà mỗi ngày trở về nguyên vẹn đã là một điều đáng quý.

Một đám cưới và lần cuối gặp mẹ

Năm 1973, sau nhiều năm xa nhà, Bùi Đình Chiến được trở về phép.

Mẹ già nhìn thấy con trai đã trưởng thành mà vẫn chưa lập gia đình nên mong muốn ông yên bề gia thất.

Ông kết hôn.

Nhưng cuộc sống riêng tư khi ấy cũng không thể tách khỏi chiến tranh.

Chỉ 12 ngày sau đám cưới, ông lại lên đường trở lại chiến trường.

Đó cũng là lần cuối ông được gặp mẹ.

Năm 1974, mẹ ông qua đời khi người con trai vẫn đang ở tiền tuyến.

Có những mất mát không diễn ra trên chiến trường nhưng lại theo người lính suốt cả cuộc đời.

Với Bùi Đình Chiến, đó là một trong những ký ức buồn nhất của những năm tháng quân ngũ.

Ông đã dành tuổi trẻ cho đất nước, nhưng đổi lại, ông cũng phải chấp nhận những khoảng trống không thể bù đắp trong cuộc đời riêng.

Trở về quê hương và “vác tù và hàng tổng”

Năm 1976, Bùi Đình Chiến xuất ngũ.

Sau nhiều năm xa quê, người lính trở về với một cuộc sống đã hoàn toàn khác.

Chiến tranh kết thúc, nhưng ông không chọn cho mình một cuộc sống chỉ quanh quẩn với những ký ức cũ.

Ông tiếp tục tham gia công việc ở địa phương.

Hơn mười năm làm Bí thư chi bộ, kiêm xóm trưởng; sau đó tham gia công tác Hội Cựu chiến binh và Hội Cựu thanh niên xung phong.

Ở tuổi đã cao, ông vẫn miệt mài với những công việc cộng đồng.

Có người hỏi tại sao đã lớn tuổi mà vẫn cứ “vác tù và hàng tổng”.

Ông chỉ cười và trả lời bằng một câu rất mộc mạc: mình đã nhận được nhiều từ đất nước thì khi còn có thể, nên tiếp tục làm điều gì đó có ích cho quê hương.

Một câu nói bình dị nhưng cho thấy cách ông nhìn về trách nhiệm của một người từng khoác áo lính.

Với ông, cống hiến không phải một khẩu hiệu.

Đó là một thói quen đã hình thành từ những năm tuổi trẻ.

Từ chiến trường đến những việc nhỏ trong đời thường

Những huân chương, huy chương và giấy khen mà Bùi Đình Chiến lưu giữ là dấu tích của nhiều giai đoạn trong cuộc đời.

Nhưng nếu hỏi đâu là điều ông tự hào nhất, có lẽ không chỉ nằm ở những phần thưởng.

Điều đáng quý hơn là sau khi chiến tranh kết thúc, ông vẫn giữ được tinh thần của người thanh niên xung phong năm nào.

Ngày trước, ông mang hàng hóa vào chiến trường.

Hôm nay, ông mang kinh nghiệm và trách nhiệm của mình để góp phần xây dựng cộng đồng.

Ngày trước, ông cùng đồng đội vượt qua những cung đường gian khó.

Hôm nay, ông đồng hành cùng những cựu chiến binh, cựu thanh niên xung phong còn gặp khó khăn.

Ngày trước, ông chiến đấu cho một mục tiêu lớn lao.

Hôm nay, ông bắt đầu từ những việc rất nhỏ ở quê nhà.

Nhưng điểm chung vẫn là tinh thần không đứng ngoài cuộc.

Một chuyến hành quân chưa bao giờ kết thúc

Nhìn lại cuộc đời Bùi Đình Chiến, có thể thấy chuyến hành quân bắt đầu từ ngày 16-8-1965 chưa thực sự kết thúc.

Chỉ có điều, con đường đã thay đổi.

Ngày ấy, ông cùng hơn 300 thanh niên lên đường về phía Nam.

Họ đi giữa Trường Sơn, mang theo lương thực, đạn dược và niềm tin vào ngày đất nước thống nhất.

Sau chiến tranh, người thanh niên năm nào lại trở về làng quê, tiếp tục một hành trình khác – hành trình của trách nhiệm với cộng đồng.

Ở tuổi 79, ông vẫn tham gia công tác Hội, vẫn gặp gỡ đồng đội, vẫn chia sẻ những câu chuyện về một thời đã qua.

Đó là cách một người lính giữ gìn ký ức.

Không phải bằng việc sống mãi trong quá khứ, mà bằng cách biến những gì mình đã trải qua thành trách nhiệm trong hiện tại.

Câu chuyện của Bùi Đình Chiến vì thế không chỉ là câu chuyện về một chuyến hành quân lịch sử.

Đó còn là câu chuyện về một thế hệ đã trao những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ cho đất nước, rồi khi hòa bình trở lại, tiếp tục sống có trách nhiệm với quê hương.

Từ những con đường Trường Sơn năm xưa đến con đường làng hôm nay, dấu chân của người thanh niên ấy vẫn tiếp tục được nối dài.

Một cuộc hành quân có thể kết thúc khi người lính trở về.

Nhưng một đời cống hiến thì không nhất thiết phải có điểm dừng.