BÙI ĐÌNH TÚY – NHÀ BÁO, NHIẾP ẢNH GIA CHIẾN TRƯỜNG VỚI NHỮNG KHUÔN HÌNH BẤT TỬ NƠI CHIẾN TRƯỜNG NAM BỘ

1. Tuổi trẻ dấn thân và ngọn lửa cách mạng sục sôi

Trong lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam, nhà báo – nhiếp ảnh gia Bùi Đình Túy (bút danh Đinh Thúy) là một biểu tượng sáng ngời về tinh thần xả thân vì sự nghiệp giải phóng dân tộc. Sinh ngày 12/2/1914 trong một gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước tại làng Cảnh Dương, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình (nay là xã Cảnh Dương, tỉnh Quảng Bình), Bùi Đình Túy sớm bộc lộ năng khiếu nghệ thuật cùng một tâm hồn nhạy cảm, tha thiết yêu quê hương, đất nước.

Năm 1935, ở tuổi 21, ông ra Hà Nội theo học các khóa nhiếp ảnh và hội họa tại Trường Bách nghệ. Tại đây, không chỉ rèn giũa kỹ năng tạo hình và nghệ thuật ánh sáng, ông còn sớm tiếp thu những tư tưởng tiến bộ của thời đại. Năm 1936, phong trào Mặt trận Dân chủ Đông Dương dấy lên mạnh mẽ, Bùi Đình Túy tích cực tham gia phong trào bãi khóa của học sinh, sinh viên Hà Nội và bị chính quyền thực dân Pháp đuổi học. Dù bị ngăn cản con đường học vấn chính quy, nhưng ngọn lửa cách mạng và niềm đam mê nghệ thuật trong ông vẫn không bao giờ dập tắt.

Sau khi rời Hà Nội, ông dấn thân vào Nam Bộ, hòa mình vào phong trào đấu tranh của quần chúng nhân dân. Tháng 8 năm 1945, ông trực tiếp tham gia cuộc Tổng khởi nghĩa cướp chính quyền tại Sài Gòn. Sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, ông được giao phụ trách công tác nhiếp ảnh của Sở Thông tin Sài Gòn và làm phóng viên cho báo Cảm Tử. Khi thực dân Pháp quay lại xâm lược Nam Bộ (23/9/1945), với chiếc máy ảnh trên vai và ngọn lửa yêu nước trong tim, ông đã có mặt ở những tuyến đầu chiến đấu, ghi lại những khoảnh khắc oanh liệt đầu tiên của quân dân miền Nam.

“Cuộc đời cha tôi là của cách mạng, của nhân dân. Ngày lên đường ra chiến trường, cha gửi lại quê nhà tất cả tình yêu thương gia đình để trọn vẹn phụng sự cho Tổ quốc.”
— Ký ức từ ông Bùi Đình Toái (con trai liệt sĩ Bùi Đình Túy)

2. Tay máy tài hoa và người sáng lập buồng tối màu đầu tiên

Trong suốt những năm tháng kháng chiến chống Pháp tại miền Đông và miền Tây Nam Bộ, nhà báo Bùi Đình Túy – với bút danh Đinh Thúy – vừa cầm súng vừa cầm máy. Ông không chỉ chụp ảnh mà còn là một họa sĩ tài hoa. Những bức vẽ chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh do ông thể hiện trên các chất liệu thiếu thốn giữa chiến khu Nam Bộ đã trở thành nguồn động viên tinh thần to lớn cho cán bộ, chiến sĩ và nhân dân vùng giải phóng.

Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, ông tập kết ra Bắc trên chuyến tàu cuối cùng. Tại Hà Nội, ông công tác tại Phân xã Nhiếp ảnh Trung ương, rồi chính thức gia nhập đội ngũ nhà báo Việt Nam Thông tấn xã (VNTTX, nay là Thông tấn xã Việt Nam). Với tư duy sáng tạo cùng tinh thần học hỏi không ngừng, năm 1961, sau khi hoàn thành khóa đào tạo chuyên sâu về ảnh màu tại Cộng hòa Dân chủ Đức, nhà báo Đinh Thúy đã cùng các đồng nghiệp tự tay nghiên cứu, xây dựng nên buồng tối tráng rửa ảnh màu đầu tiên của Thông tấn xã Việt Nam.

Đây là một bước ngoặt kỹ thuật quan trọng của ngành thông tấn cách mạng lúc bấy giờ. Nhờ có buồng tối này, những tấm ảnh màu sinh động về miền Bắc xã hội chủ nghĩa, về tình hữu nghị quốc tế và về cuộc đấu tranh thống nhất đất nước đã được phát đi khắp thế giới, góp phần tố cáo tội ác của đế quốc Mỹ, đồng thời khẳng định sức sống mãnh liệt của dân tộc Việt Nam.

3. Trở lại miền Nam - Những khoảnh khắc lịch sử trên tuyến đầu gian khổ

Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn ác liệt nhất, miền Nam vẫy gọi. Dù tuổi đã ngoài 50 – độ tuổi không còn trẻ đối với một phóng viên chiến trường phải đi bộ xẻ dọc Trường Sơn – nhà báo Bùi Đình Túy vẫn tình nguyện xung phong trở lại miền Nam. Ông được bổ nhiệm làm Phó Giám đốc Thông tấn xã Giải phóng (TTXGP), trực tiếp phụ trách mảng nhiếp ảnh tại Trung ương Cục miền Nam.

Giữa đại ngàn Rừng Sác, Tây Ninh, Bình Long... dưới mưa bom bão đạn và sự càn quét khốc liệt của kẻ thù, nhà báo Đinh Thúy luôn xông xáo ở những trọng điểm gian khổ nhất. Ông cùng đồng đội dựng lán làm buồng tối tráng phim ngay dưới hầm bạt, dùng nước sông suối lọc sạch để rửa ảnh. Dưới ống kính của ông, những bức ảnh như 'Bữa cơm trên đường hành quân', 'Lớp học văn hóa ở chiến khu', 'Gặt lúa trong vùng giải phóng' hay hình ảnh các chiến sĩ biệt động Sài Gòn... hiện lên chân thực, giàu chất trữ tình và tràn đầy niềm tin chiến thắng.

Ống kính của Đinh Thúy không chỉ chớp lấy khoảnh khắc chiến đấu anh dũng mà còn khắc họa sâu sắc vẻ đẹp tâm hồn, sự lạc quan yêu đời của quân và dân miền Nam. Mỗi bức ảnh của ông gửi ra miền Bắc hay phát đi quốc tế là một 'sứ giả lịch sử', đập tan những luận điệu xuyên tạc của kẻ thù và tiếp thêm sức mạnh cho hậu phương.

4. Sự hy sinh anh dũng và di sản bất tử với thời gian

Tháng 9 năm 1967, tại căn cứ chiến khu ở Trảng Dầu (tỉnh Bình Long cũ, nay thuộc khu vực Đông Nam Bộ), Đại hội Anh hùng, Chiến sĩ thi đua toàn miền Nam lần thứ hai được trọng thể tổ chức. Là người chỉ đạo mảng báo chí thông tấn tại đại hội, nhà báo Bùi Đình Túy đã làm việc quên mình, ghi lại hàng trăm khoảnh khắc vô giá về các anh hùng, chiến sĩ tiêu biểu của miền Nam thành đồng Tổ quốc.

Ngày 21 tháng 9 năm 1967, trên đường trở về từ đại hội, một trận oanh tặc dữ dội của máy bay B-52 Mỹ đã dội xuống khu vực Trảng Dầu. Trong làn mưa bom bão đạn, nhà báo Bùi Đình Túy đã lấy thân mình che chắn, bảo vệ an toàn cho chiếc máy ảnh cùng những cuốn phim tư liệu quý giá vừa chụp được. Ông bị trúng đạn bom trọng thương và anh dũng hy sinh ngay tại chiến trường, hưởng thọ 53 tuổi.

Ông ngã xuống khi tài năng đang ở độ chín nhất, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đang bước vào thời kỳ quyết liệt. Nhưng những hình ảnh, những thước phim mà ông bảo vệ bằng cả máu và mạng sống đã được đồng đội đưa về căn cứ an toàn, trở thành những tư liệu lịch sử vô giá của dân tộc.

5. Ý nghĩa giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ

Cuộc đời và sự nghiệp của nhà báo, liệt sĩ Bùi Đình Túy là một bức tranh toàn bích về lòng trung thành vô hạn với Tổ quốc, về sự dấn thân không biết mệt mỏi của người chiến sĩ trên mặt trận văn hóa - tư tưởng. Ông đã sống, chiến đấu và hy sinh đúng như lý tưởng của một nhà báo cách mạng: 'Mắt sáng, lòng trong, bút sắc và ngọn lửa yêu nước luôn rực cháy'.

Để ghi nhận những cống hiến to lớn của ông, sau ngày đất nước hòa bình thống nhất, Đảng và Nhà nước đã truy tặng ông nhiều phần thưởng cao quý. Đặc biệt, Bùi Đình Túy là một trong những nhà báo cách mạng đầu tiên được vinh danh bằng việc đặt tên cho một tuyến đường và một cây cầu tại Phường 12, quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh. Tên tuổi của ông đã hòa vào sông núi, hiện diện thân thương trong đời sống thường nhật của nhân dân thành phố mang tên Bác.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, tấm gương của liệt sĩ Bùi Đình Túy là bài học sâu sắc về lý tưởng sống có trách nhiệm, về bản lĩnh vượt qua gian khổ và tinh thần phụng sự nhân dân. Trong thời đại công nghệ số, câu chuyện về người nhiếp ảnh gia chiến trường sẵn sàng lấy thân mình bảo vệ từng phim ảnh giữa mưa bom vẫn mãi là ngọn đuốc soi sáng, nhắc nhở chúng ta về giá trị thiêng liêng của Hòa bình, Độc lập và Tự do ngày nay.