BÙI NGỌC ĐỦ VÀ NGƯỜI NHẠC SĨ MANG CHIẾN CÔNG BÊN SUỐI LA LA VÀO TIẾNG HÁT
Giữa chiến trường Quảng Trị rực lửa năm 1967, mười người lính đã làm nên một chiến công đặc biệt trên ngọn đồi Không Tên. Từ sự kiện ấy, nhạc sĩ Huy Thục viết nên “Ơi dòng suối La La”, biến tên một dòng suối nhỏ thành biểu tượng âm nhạc về lòng dũng cảm và sức sống của người lính Việt Nam.
BÙI NGỌC ĐỦ VÀ NGƯỜI NHẠC SĨ MANG CHIẾN CÔNG BÊN SUỐI LA LA VÀO TIẾNG HÁT
Giữa chiến trường Quảng Trị rực lửa năm 1967, mười người lính đã làm nên một chiến công đặc biệt trên ngọn đồi Không Tên. Từ sự kiện ấy, nhạc sĩ Huy Thục viết nên “Ơi dòng suối La La”, biến tên một dòng suối nhỏ thành biểu tượng âm nhạc về lòng dũng cảm và sức sống của người lính Việt Nam.
Ảnh 1. Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Bùi Ngọc Đủ (bên trái) và nhạc sĩ Huy Thục trong một lần trở lại chiến trường Quảng Trị. Ảnh tư liệu: Báo Gia Lai.
Dòng suối nhỏ giữa chiến trường lớn
Trong ký ức về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Quảng Trị là vùng đất gắn với những năm tháng chiến đấu đặc biệt ác liệt. Từ tuyến Đường 9 đến những dãy núi phía tây, nhiều địa danh bình dị đã trở thành chứng tích lịch sử. Có những ngọn đồi vốn không mang tên riêng, những dòng suối ít người biết đến, nhưng sau một trận đánh, một chiến công, tên gọi ấy đã vượt ra khỏi phạm vi địa phương để sống mãi trong lòng nhiều thế hệ.
Suối La La là một địa danh như thế.
Dòng suối nằm trong không gian núi rừng Cam Lộ, Quảng Trị, gần đồi Không Tên thuộc khu vực núi Đá Bạc. Trong những năm chiến tranh, địa hình nơi đây gắn với hoạt động chiến đấu, vận chuyển và bảo vệ lực lượng của bộ đội ta.
Trước năm 1967, La La chỉ là một dòng suối giữa núi rừng. Nhưng chiến công của tiểu đội Bùi Ngọc Đủ và sự ra đời của một ca khúc đã khiến địa danh ấy trở nên đặc biệt.
Điều đáng chú ý là chiến công bên dòng suối La La không chỉ được ghi nhớ bằng những bản tổng kết quân sự. Nó còn được lưu giữ qua một hình thức giàu sức sống: tiếng hát.
Mười người lính trên đồi Không Tên
Bùi Ngọc Đủ sinh ngày 1 tháng 2 năm 1942 tại xã Quảng Lộc, huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa, theo hồ sơ nhân vật được Báo Quân đội nhân dân công bố năm 2017.
Năm 1961, ông nhập ngũ, được biên chế vào Sư đoàn 324 và trải qua nhiều năm chiến đấu tại chiến trường miền Trung.
Ngày 28 tháng 2 năm 1967, Bùi Ngọc Đủ cùng chín chiến sĩ trong tiểu đội nhận nhiệm vụ bảo vệ một kho đạn tại đồi Không Tên, thuộc làng Chanh, xã Tân Kim, huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị theo địa danh hành chính thời kỳ đó.
Đây là nhiệm vụ quan trọng bởi kho đạn phục vụ hoạt động tác chiến của lực lượng ta trong khu vực. Nếu vị trí bị đánh chiếm, không chỉ vật chất chiến đấu bị đe dọa mà hoạt động của các đơn vị liên quan cũng có thể chịu ảnh hưởng.
Khoảng 7 giờ sáng, lực lượng lính thủy đánh bộ Mỹ tiến công khu vực phòng ngự. Theo các tài liệu báo chí quân đội, lực lượng đối phương được ghi nhận khoảng 200 người, có sự yểm trợ của máy bay và pháo binh.
Tương quan lực lượng chênh lệch rất lớn: phía ta chỉ có mười chiến sĩ trực tiếp giữ chốt.
Trước sức ép liên tục, Bùi Ngọc Đủ cùng đồng đội không rời trận địa. Họ tận dụng địa hình, công sự và những vật che chắn tự nhiên để tổ chức đánh trả, hạn chế ưu thế hỏa lực của đối phương.
Trận đánh kéo dài đến khoảng 17 giờ cùng ngày. Các tường thuật lịch sử của Báo Quân đội nhân dân ghi nhận tiểu đội đã đẩy lùi 15 đợt tiến công, buộc đối phương rút lui và giữ vững vị trí bảo vệ.
Chiến công được tuyên truyền rộng rãi với tên gọi “Một thắng hai mươi”, phản ánh tương quan lực lượng đặc biệt của trận đánh.
Nhưng ý nghĩa của sự kiện không đơn thuần nằm ở những con số. Mười người lính trong điều kiện chiến đấu hết sức khó khăn đã hoàn thành nhiệm vụ bảo vệ trận địa, thể hiện tinh thần kiên cường và khả năng ứng biến trước tình huống bất lợi.
Sau trận đánh, tên tuổi Bùi Ngọc Đủ gắn liền với đồi Không Tên. Đồng đội gọi nơi ấy là đồi Bùi Ngọc Đủ, như một cách ghi nhớ chiến công của cả tiểu đội.
Từ đây, một ngọn đồi không có tên riêng đã có thêm một tên gọi đi vào lịch sử.
Ảnh 2. Chân dung Anh hùng Bùi Ngọc Đủ, người tiểu đội trưởng gắn với chiến công “Một thắng hai mươi” tại đồi Không Tên năm 1967. Ảnh: Hoàng Cư/Báo Gia Lai.
Khi chiến công trở thành cảm hứng âm nhạc
Năm 1967, nhạc sĩ Huy Thục đang hoạt động sáng tác, phục vụ bộ đội tại chiến trường. Ông tên khai sinh là Lê Huy Thục, sinh ngày 22 tháng 12 năm 1935 tại Hà Nam, là một trong những nhạc sĩ quân đội có nhiều tác phẩm gắn với cuộc kháng chiến chống Mỹ.
Không chỉ sáng tác từ những câu chuyện được truyền lại, Huy Thục trực tiếp đến chiến trường, tiếp xúc với đời sống của người lính và đồng bào các địa phương.
Những năm tháng ở Quảng Trị để lại dấu ấn sâu đậm trong sự nghiệp của ông, với các sáng tác như Tiếng hát trên đường quê hương, Ơi dòng suối La La, Tiếng đàn Ta Lư và Chào Đường 9 anh hùng.
Khi chiến công của tiểu đội Bùi Ngọc Đủ lan truyền trong các đơn vị, Huy Thục đã lựa chọn sự kiện ấy làm chất liệu sáng tác.
Điều đặc biệt nằm ở cách người nhạc sĩ tiếp cận một chiến thắng quân sự.
Ông không chỉ kể chuyện chiến đấu bằng âm nhạc, cũng không đơn thuần nhắc lại những thành tích trên chiến trường. Huy Thục tìm thấy trong dòng suối La La một hình ảnh có khả năng kết nối thiên nhiên, con người và lịch sử.
Dòng nước hiền hòa giữa núi rừng trở thành hình tượng nghệ thuật đối lập với sự khốc liệt của bom đạn. Chính sự tương phản ấy đem lại chiều sâu cảm xúc cho bài hát.
Ca khúc Ơi dòng suối La La ra đời trong năm 1967, ngay sau chiến công của tiểu đội Bùi Ngọc Đủ.
Theo những ghi chép về cuộc đời sáng tác của Huy Thục, bài hát được hoàn thành tại chiến trường và nhanh chóng được đội văn công xung kích biểu diễn phục vụ bộ đội.
Từ một sự kiện diễn ra trên ngọn đồi nhỏ, chiến công đã tìm được con đường đến với đông đảo cán bộ, chiến sĩ và nhân dân thông qua giai điệu.
Tiếng hát đưa một ngọn đồi vào lịch sử
Một trong những nét đặc sắc nhất của Ơi dòng suối La La là cách đặt tên người lính trong không gian quê hương.
Dòng suối, ngọn đồi, núi rừng Quảng Trị và hình ảnh những người lính không tách rời nhau mà cùng tạo nên một câu chuyện.
Trong lời ca, Huy Thục nhắc trực tiếp đến tiểu đội Bùi Ngọc Đủ, khiến tên của người chỉ huy và đồng đội trở thành một phần không thể thiếu của tác phẩm.
Giai điệu mang sắc thái tươi sáng, sôi nổi, vừa có âm hưởng ca ngợi chiến thắng, vừa giữ được vẻ hồn nhiên của người lính giữa những ngày kháng chiến.
Đó cũng là nét riêng trong nghệ thuật âm nhạc Huy Thục: giữa hoàn cảnh chiến tranh gian khổ, ông vẫn hướng đến tinh thần lạc quan, sức sống và niềm tin.
Bài hát nhanh chóng được biểu diễn ở chiến trường rồi phổ biến rộng rãi. Đối với nhiều người nghe, tên dòng suối La La có lẽ được biết đến lần đầu không phải qua bản đồ mà qua tiếng hát phát trên đài.
Âm nhạc đã thực hiện một công việc đặc biệt của ký ức: đưa một chiến công cụ thể vượt qua giới hạn địa lý.
Người chưa từng đến Cam Lộ vẫn có thể hình dung một dòng suối giữa núi rừng. Người chưa biết Bùi Ngọc Đủ là ai vẫn có thể nhớ đến câu chuyện về mười người lính giữ chốt.
Với những chiến sĩ đang trực tiếp chiến đấu, tiếng hát ấy còn có ý nghĩa động viên tinh thần. Nó khẳng định rằng những hy sinh, gian khổ và thành tích của người lính không bị lãng quên.
Nếu trận đánh làm nên một chiến công quân sự, thì âm nhạc góp phần làm cho chiến công ấy có đời sống bền lâu trong ký ức cộng đồng.
Cuộc gặp sau tiếng hát và tình cảm của hai người lính
Có một chi tiết đầy xúc động trong cuộc đời Bùi Ngọc Đủ: khi tên tuổi của mình đã đi vào bài hát, ông lại chưa từng hình dung chiến công của tiểu đội sẽ được một nhạc sĩ viết thành ca khúc.
Theo những hồi ức được Báo Gia Lai ghi lại, tại Đại hội chiến sĩ thi đua chiến trường Trị - Thiên tổ chức ở khu vực hang Đá Bạc, Bùi Ngọc Đủ đã bất ngờ khi nghe ca sĩ Tường Vi thể hiện bài hát ca ngợi tiểu đội mình.
Đối với người lính vừa bước ra từ chiến trường, đó là một trải nghiệm khác thường. Những gì ông và đồng đội đã trải qua trong tiếng súng, giữa hiểm nguy và mất mát, giờ đây được kể lại bằng tiếng hát.
Sau chiến công, Huy Thục và Bùi Ngọc Đủ có những dịp gặp gỡ. Tình cảm giữa hai người không chỉ bắt nguồn từ một bài hát mà còn từ sự đồng cảm của những con người từng trải qua chiến tranh.
Một người trực tiếp chỉ huy chiến đấu, một người dùng âm nhạc để ghi lại khí thế và tâm hồn của người lính. Họ có hai cách đóng góp khác nhau nhưng cùng hướng đến một lý tưởng chung.
Sau ngày đất nước thống nhất, Bùi Ngọc Đủ tiếp tục gắn bó với vùng đất Tây Nguyên. Trong khi đó, Huy Thục vẫn hoạt động âm nhạc, giữ gìn những kỷ niệm về chiến trường Quảng Trị.
Những lần gặp lại sau chiến tranh trở thành dịp để họ ôn chuyện cũ, nhắc đến đồng đội và những tháng năm không thể nào quên.
Ảnh 3. Nhạc sĩ Huy Thục cùng phu nhân trong chuyến thăm lại dòng suối La La và đồi Không Tên, nơi gắn với cảm hứng sáng tác ca khúc nổi tiếng của ông. Ảnh: P.T.L/Báo Quảng Trị.
Chiến công tiếp nối trong thời bình
Sau trận đánh năm 1967, Bùi Ngọc Đủ tiếp tục tham gia chiến đấu tại nhiều chiến trường, trong đó có Tây Nguyên, và góp mặt trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975.
Đất nước thống nhất, ông công tác tại Gia Lai và sau đó tích cực tham gia hoạt động của Hội Cựu chiến binh, Hội Khuyến học huyện Mang Yang.
Người lính từng bảo vệ kho đạn trên đồi Không Tên tiếp tục đóng góp cho đời sống cộng đồng bằng những công việc bình dị nhưng thiết thực.
Ông vận động xây dựng mô hình kho thóc cựu chiến binh, hỗ trợ những hội viên gặp khó khăn, đồng thời quan tâm đến việc học tập của trẻ em và điều kiện sống của người dân địa phương.
Năm 2009, tiểu đội mang tên Bùi Ngọc Đủ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Năm 2010, bản thân ông được trao tặng danh hiệu cao quý này.
Ngày 28 tháng 3 năm 2017, Bùi Ngọc Đủ qua đời tại Gia Lai.
Cuộc đời ông để lại hai hình ảnh nối tiếp nhau: người tiểu đội trưởng kiên cường trên chiến trường và người cựu chiến binh tận tụy với cộng đồng trong hòa bình.
Đó cũng là một cách nhìn đầy đủ hơn về người anh hùng: không chỉ ở thời khắc lập chiến công mà còn trong cách sống sau chiến tranh.
Dòng suối vẫn chảy, tiếng hát còn vang
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ trận đánh trên đồi Không Tên. Chiến trường năm xưa đã đổi thay, những thế hệ từng trực tiếp cầm súng cũng lần lượt đi xa.
Nhưng dòng suối La La vẫn mang trong mình một câu chuyện lịch sử.
Trong câu chuyện ấy có lòng quả cảm của mười người lính, sự sáng tạo của một nhạc sĩ và sức mạnh đặc biệt của nghệ thuật trong việc gìn giữ ký ức.
Điều làm cho Ơi dòng suối La La có sức sống lâu bền không chỉ là giai điệu hay hình ảnh chiến thắng. Đó còn là khả năng nhắc người nghe nhớ đến những con người có thật, một địa danh có thật và những năm tháng mà độc lập, tự do được đánh đổi bằng biết bao gian khổ, hy sinh.
Bùi Ngọc Đủ cùng đồng đội đã viết nên chiến công bằng ý chí và lòng dũng cảm. Nhạc sĩ Huy Thục tiếp nối câu chuyện ấy bằng những nốt nhạc.
Một người giữ ngọn đồi. Một người giữ ký ức về ngọn đồi trong tiếng hát.
Và nhờ sự gặp gỡ đặc biệt giữa lịch sử với âm nhạc, tên tuổi Bùi Ngọc Đủ, đồi Không Tên và dòng suối La La đã trở thành một phần ký ức về thời hoa lửa của dân tộc Việt Nam.
