Bùi Quang Thận – Lá cờ trên nóc Dinh Độc Lập trưa 30 tháng 4

Sài Gòn, trưa ngày 30 tháng 4 năm 1975.

Những chiếc xe tăng tiến về trung tâm thành phố. Sau nhiều tuần tiến công liên tục của Chiến dịch Hồ Chí Minh và cả một cuộc chiến kéo dài nhiều năm, thời khắc quyết định đang đến rất gần.

Trong đội hình ấy có chiếc xe tăng 843. Bùi Quang Thận là Đại đội trưởng Đại đội 4, Tiểu đoàn 1, Lữ đoàn xe tăng 203, Quân đoàn 2 và là trưởng xe 843.

Khi lực lượng xe tăng tiến tới Dinh Độc Lập, xe 843 lao vào cổng phụ nhưng bị mắc lại. Xe tăng 390 ngay sau đó tiến lên, húc đổ cổng chính và đi vào khuôn viên Dinh. Đây cũng là một chi tiết cần được kể chính xác, bởi những hình ảnh và tư liệu được làm rõ về sau cho thấy xe 390 là chiếc húc đổ cổng chính, chứ không nên gộp toàn bộ sự kiện vào một chiếc xe duy nhất.

Nhưng câu chuyện của Bùi Quang Thận chưa dừng ở chiếc xe 843.

Ông rời xe, mang theo lá cờ của lực lượng cách mạng và chạy vào Dinh Độc Lập. Giữa một tòa nhà rộng lớn mà trước đó ông chưa từng bước vào, người lính xe tăng phải tìm đường lên phía trên.

Cuối cùng, Bùi Quang Thận lên được nóc Dinh.

Lá cờ được kéo lên.

Khoảnh khắc ấy diễn ra vào buổi trưa ngày 30 tháng 4 năm 1975 và trở thành một trong những hình ảnh biểu tượng gắn với ngày chiến tranh kết thúc, chính quyền Việt Nam Cộng hòa sụp đổ và miền Nam được giải phóng.

Ở bên dưới, một diễn biến lịch sử khác cũng đang diễn ra. Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Dương Văn Minh cùng nội các chờ lực lượng cách mạng tiếp quản. Sau đó, ông tuyên bố đầu hàng.

Một thành phố vẫn còn nguyên những con đường, tòa nhà và hàng cây của buổi sáng hôm ấy, nhưng cục diện lịch sử đã thay đổi.

Bùi Quang Thận khi đó mới 26 tuổi.

Nếu chỉ nhìn vào bức ảnh lá cờ trên Dinh Độc Lập, người xem rất dễ nghĩ rằng đó chính là toàn bộ câu chuyện. Nhưng người lính xuất hiện trong thời khắc ấy đã đi qua một chặng đường dài trước khi đến được Sài Gòn.

Ông sinh năm 1948, quê ở Thái Bình, nhập ngũ khi còn trẻ và trở thành chiến sĩ xe tăng. Để chiếc xe tăng có thể xuất hiện trước Dinh Độc Lập vào ngày 30 tháng 4, phía sau nó là cả một đội hình chiến đấu, những tuyến đường hành quân, lực lượng hậu cần, công binh, thông tin, bộ binh và rất nhiều đơn vị phối hợp trong cuộc tổng tiến công.

Bởi vậy, lá cờ được kéo lên trên nóc Dinh không phải câu chuyện về một người tự mình tạo ra chiến thắng.

Nó là một khoảnh khắc mà một người cụ thể trở thành người chứng kiến và trực tiếp thực hiện một hành động mang tính biểu tượng cho thành quả của rất nhiều người.

Điều này làm câu chuyện của Bùi Quang Thận trở nên đặc biệt.

Trong lịch sử có những người dành nhiều năm chuẩn bị nhưng không xuất hiện trong bức ảnh cuối cùng. Có người vận chuyển nhiên liệu, người sửa đường, người điều trị thương binh, người bảo đảm thông tin liên lạc, người chiến đấu ở một hướng khác để đội hình chủ lực có thể tiếp tục tiến lên. Và rồi tại một thời điểm nhất định, một người được giao hoặc tự mình thực hiện phần việc cuối cùng mà cả xã hội sau này có thể nhìn thấy.

Nếu chỉ nhìn khoảnh khắc cuối, chúng ta rất dễ quên cả quá trình phía trước.

Một chương trình thành công cũng thường được nhớ bằng vài phút trao quà trên sân khấu. Một công trình được nhớ bằng ngày khánh thành. Một chiến dịch được nhớ bằng bức ảnh đẹp nhất. Nhưng những người từng trực tiếp làm công việc ấy biết rằng kết quả cuối cùng luôn đứng trên rất nhiều phần việc không xuất hiện trong bức ảnh.

Vì thế, câu chuyện lá cờ trên nóc Dinh Độc Lập có thể được nhìn bằng hai lớp.

Lớp thứ nhất là giá trị lịch sử của chính thời khắc 30 tháng 4 năm 1975 – ngày đánh dấu sự kết thúc của chiến tranh và mở đường cho việc thống nhất đất nước về mặt nhà nước sau đó.

Lớp thứ hai là cách chúng ta nhìn một thành quả tập thể.

Bùi Quang Thận xứng đáng được nhớ đến với hành động của mình. Nhưng ghi nhớ ông không đồng nghĩa với việc biến chiến thắng thành câu chuyện của riêng một người hay một chiếc xe tăng. Ngược lại, chính khi đặt khoảnh khắc ấy vào toàn bộ Chiến dịch Hồ Chí Minh, ý nghĩa của nó mới trở nên đầy đủ hơn.

Sau chiến tranh, Bùi Quang Thận tiếp tục phục vụ trong quân đội và về sau trở về quê hương. Ông qua đời năm 2012.

Còn lá cờ trên Dinh Độc Lập đã trở thành một hình ảnh quen thuộc mỗi khi những tư liệu về ngày 30 tháng 4 được nhắc lại.

Trưa 30 tháng 4 năm 1975, Bùi Quang Thận mang một lá cờ lên nóc Dinh Độc Lập. Hành động ấy chỉ diễn ra trong một khoảng thời gian rất ngắn, nhưng phía sau nó là hành trình của hàng triệu con người qua nhiều năm chiến tranh. Vì vậy, ý nghĩa của câu chuyện không chỉ nằm ở người đã cắm lá cờ, mà còn ở việc lá cờ ấy đại diện cho một kết quả được tạo nên bởi vô số con người, trong đó rất nhiều người không bao giờ xuất hiện trong những bức ảnh nổi tiếng. Có những khoảnh khắc lịch sử chỉ cần vài phút để diễn ra, nhưng phải mất rất nhiều năm và rất nhiều con người mới có thể đưa lịch sử đến được khoảnh khắc ấy.