Bùi Quang Thận - Trong thời khắc ngày 30 tháng 4

Nếu trở lại Thái Bình của năm 1948, ta sẽ gặp điểm khởi đầu của một cuộc đời mang dấu ấn lịch sử: Bùi Quang Thận. Từ một con người bình thường của quê hương, Bùi Quang Thận đã đi vào những nhiệm vụ không bình thường, trong hoàn cảnh mà mỗi quyết định đều có thể phải trả giá bằng tự do, tuổi trẻ, thậm chí tính mạng.

Giữa rất nhiều biến động của thời cuộc, hành động của Bùi Quang Thận hiện lên rõ nhất qua một dấu mốc: Bùi Quang Thận là chiến sĩ xe tăng thuộc Lữ đoàn 203;   ghi nhận ông là người cắm lá cờ trên nóc Dinh Độc Lập ngày 30/4/1975.

Đặt chi tiết ấy vào hoàn cảnh của thời bấy giờ, tôi mới cảm nhận hết sức nặng của nó. Ngày 30 tháng 4 năm 1975 không chỉ là một dấu mốc trên lịch. Đó là chuỗi giờ phút dồn dập khi lực lượng tiến công tiếp cận các cơ quan đầu não, tiếp nhận sự đầu hàng và tổ chức kiểm soát thành phố. Trong bối cảnh ấy, mỗi cán bộ và chiến sĩ phải hành động theo nhiệm vụ nhưng cũng cần giữ kỷ luật để tránh những tổn thất không cần thiết. Những câu chuyện cá nhân từ thời khắc này giúp lịch sử trở nên cụ thể hơn: một sự kiện quốc gia được tạo nên từ rất nhiều quyết định chính xác của từng con người. Những ngày cuối tháng 4 năm 1975 là thời điểm các cánh quân tiến nhanh về Sài Gòn, trong khi bộ máy chính quyền Việt Nam Cộng hòa đứng trước sự tan rã. Ở những giờ phút quyết định, nhiều nhiệm vụ đòi hỏi sự tỉnh táo đặc biệt: vừa hoàn thành mục tiêu quân sự, vừa hạn chế hỗn loạn và nhanh chóng chuyển sang trạng thái kiểm soát sau chiến đấu. Vì vậy, những nhân vật gắn với thời khắc 30 tháng 4 thường được nhớ đến qua một hành động, mệnh lệnh hoặc quyết định có ý nghĩa biểu tượng rất lớn đối với ngày kết thúc chiến tranh.

Nhắc lại câu chuyện của Bùi Quang Thận không phải chỉ để ghi nhớ một cái tên. Điều quan trọng hơn là giúp tôi thấy lịch sử đã đi qua đời sống của từng con người như thế nào: bằng nhiệm vụ cụ thể, bằng kỷ luật, bằng sự hy sinh và bằng những lựa chọn đặt việc chung lên trên lợi ích riêng. Cuộc đời Bùi Quang Thận khép lại vào năm 2012; nhưng dấu ấn của một đời người không dừng lại ở mốc thời gian ấy. Nó còn ở ký ức, ở những trang sử và ở cách các thế hệ sau tiếp tục kể lại câu chuyện bằng sự biết ơn và chính xác.