Bùi Thị Nụ – Nữ du kích bên dòng Thạch Hãn

Những ngày cuối tháng 10, Quảng Trị bắt đầu vào mùa mưa.

Những trận mưa ào xuống bất chợt, nước từ những cánh đồng dâng lên, dòng Thạch Hãn cũng trở nên đục ngầu và chảy xiết hơn.

Đứng trước dòng sông trong những ngày mưa như thế, những ký ức tưởng đã ngủ yên hơn nửa thế kỷ trước lại trở về trong bà Bùi Thị Nụ.

Ngày ấy, trên bầu trời Quảng Trị cũng có mưa.

Nhưng không chỉ có mưa.

Từ trên trời còn trút xuống bom đạn. Dưới mặt đất là những người lính, những người dân, những nữ du kích ngày đêm bám trụ. Máu, mồ hôi và nước mắt hòa vào từng tấc đất, để rồi sau chiến tranh, cỏ cây lại mọc lên trên những nơi từng là chiến trường.

Đó là thời hoa lửa – một thời mà tuổi trẻ của biết bao con người không được sống như những năm tháng bình thường.

Có người gác lại sách vở để cầm súng.

Có người rời quê hương để đến chiến trường.

Có người ở lại phía sau để đưa cơm, chăm thương binh, dẫn đường.

Và có những cô gái tuổi đời còn rất trẻ, ngày ngày chèo đò đưa những người lính sang sông.

Bùi Thị Nụ là một người như thế.

Nhìn dòng Thạch Hãn hôm nay, bà Nụ vẫn nhớ về những chuyến đò của mình.

Những chuyến đò đã đưa hàng ngàn người lính sang sông.

Và cũng chính những chuyến đò ấy đã để lại trong bà một nỗi nhớ mà hơn 50 năm qua vẫn chưa thể nguôi.

Mùa hè đỏ lửa năm 1972, bà Nụ khi ấy mới 17 tuổi.

Ở cái tuổi mà nhiều cô gái chỉ vừa bắt đầu nghĩ đến những ngày tháng phía trước, bà đã bước vào những năm tháng chiến tranh khốc liệt nhất của quê hương.

Bà nên duyên với ông Nguyễn Câu.

Hai người mới chỉ làm lễ dạm ngõ đơn sơ, chưa kịp tổ chức một đám cưới thì chiến tranh lại kéo họ về hai phía.

Ông Câu vào miền Nam.

Còn bà ở lại.

Nhưng bà không ở lại để chờ đợi trong yên bình.

Bà cùng bố chồng tham gia lực lượng du kích địa phương, phục vụ cách mạng và giúp bộ đội vượt sông Thạch Hãn.

May mắn khi ấy, gia đình có một chiếc đò.

Chiếc đò trở thành phương tiện đưa những người lính vượt sông, tiếp cận Thành cổ.

Bà nhớ lại:

“Lúc đó cả hai chúng tôi chưa tổ chức đám cưới nhưng cũng đã coi nhau là vợ chồng. Tôi tham gia lực lượng du kích địa phương cùng bố chồng ở lại để phục vụ cách mạng, may thay hồi đó có chiếc đò làm phương tiện để đưa các chiến sĩ vượt sông, tiếp cận Thành cổ.”

Một chiếc đò.

Một dòng sông.

Và một cô gái mới 17 tuổi.

Có lẽ khi bắt đầu những chuyến đò ấy, bà cũng không thể biết rằng chiếc đò nhỏ của mình sẽ trở thành một phần ký ức của một trong những giai đoạn khốc liệt nhất ở Quảng Trị.

Bởi thời hoa lửa đôi khi bắt đầu từ những điều rất bình thường.

Một cô gái đang ở tuổi 17.

Một chiếc đò của gia đình.

Một người chồng vừa dạm ngõ đã phải lên đường.

Một vùng quê đang sống giữa chiến tranh.

Không ai biết những việc mình làm hôm nay rồi sẽ được lịch sử nhắc đến như thế nào.

Họ chỉ biết rằng khi ấy, quê hương cần họ.

Và họ làm phần việc của mình.

Những năm tháng ấy đã đi qua.

Nhưng chiến tranh không phải lúc nào cũng rời khỏi con người cùng với tiếng súng cuối cùng.

Những di chứng của bom đạn khiến trí nhớ của bà có lúc nhớ, lúc quên.

Nhưng có những thứ dường như không thể quên được.

Đó là tiếng người bị thương gọi mẹ.

Là những tiếng rên trong đêm.

Là những chuyến đò lặng lẽ đi giữa dòng sông.

Và là những gương mặt còn rất trẻ của những người lính mà bà đã từng đưa qua sông.

Bà nhớ họ còn trẻ lắm.

18, 19, 20 tuổi.

Nhiều người là sinh viên từ những trường đại học ngoài Hà Nội.

Họ đã từng ngồi trên giảng đường, cầm bút, nghĩ về những ngày tháng phía trước.

Rồi chiến tranh gọi họ lên đường.

Họ gác lại sách vở, khoác lên mình màu áo lính và đến Quảng Trị.

Và bà Nụ là một trong những người đưa họ qua dòng Thạch Hãn.

“Kể từ khi chiến dịch bắt đầu, con đò của tôi đưa hàng ngàn chiến sĩ qua sông. Họ còn trẻ lắm, 18-20 tuổi. Đa phần là sinh viên các trường đại học ngoài Hà Nội mới gác bút cầm súng.”

Một câu nói nghe thật bình dị.

Nhưng phía sau đó là hình ảnh của cả một thế hệ.

Những chàng trai vừa rời khỏi giảng đường.

Những cô gái vừa bước vào tuổi thanh xuân.

Những con người đang có cả một cuộc đời phía trước nhưng phải đặt tuổi trẻ của mình vào những năm tháng chiến tranh.

Đó chính là thời hoa lửa – khi những ước mơ riêng của tuổi trẻ phải nhường chỗ cho những điều lớn hơn.

Bà dừng lại ở đó.

Có lẽ bởi những câu tiếp theo không dễ nói.

“Điều day dứt nhất là tôi đưa họ đi… nhưng chẳng mấy ai trở lại.”

Một câu nói rất ngắn.

Nhưng phía sau nó là cả một quãng đời.

Ngày ấy, bà chỉ biết chèo đò.

Đưa người sang sông.

Rồi quay trở lại.

Rồi lại tiếp tục một chuyến khác.

Có những người bước xuống đò với đầy đủ hành trang của một người lính.

Có người còn trẻ đến mức khuôn mặt vẫn mang dáng vẻ của một cậu sinh viên.

Có lẽ họ cũng từng nghĩ đến ngày trở về.

Có lẽ họ cũng từng nghĩ về gia đình.

Về cha mẹ.

Về những người đang chờ mình.

Về một cuộc sống bình thường sau chiến tranh.

Nhưng dòng Thạch Hãn khi ấy không phải là một dòng sông bình thường.

Mỗi chuyến qua sông đều là một lần đối mặt với hiểm nguy.

Bên kia sông là Thành cổ.

Phía trước là chiến trường.

Còn phía sau, những người như bà Nụ vẫn tiếp tục giữ lấy những chuyến đò để đưa người sang.

Có những đêm, con đò đi trong bóng tối.

Không gian quanh sông chỉ còn tiếng nước, tiếng động cơ, tiếng bom đạn vọng lại và những con người đang cố gắng giữ cho chuyến đi của mình được tiếp tục.

Bà không biết người trên đò sẽ đi đến đâu.

Cũng không biết ai trong số họ sẽ có ngày trở về.

Bà chỉ biết rằng họ cần sang sông.

Và con đò của bà phải đưa họ đi.

Có lẽ đó là cách những người dân Quảng Trị đã sống trong chiến tranh.

Không phải ai cũng cầm súng.

Không phải ai cũng trực tiếp đứng trong trận địa.

Nhưng mỗi người đều có một phần việc của mình.

Người làm hầm.

Người đưa cơm.

Người chăm thương binh.

Người dẫn đường.

Và bà Nụ chèo đò.

Những việc tưởng như rất nhỏ ấy, khi đặt giữa một vùng đất đang chìm trong chiến tranh, lại trở thành những mắt xích không thể thiếu.

Bởi một cuộc chiến không chỉ được giữ bằng những người ở tuyến đầu.

Nó còn được giữ bằng những con người âm thầm phía sau.

Và chính những con người ấy đã tạo nên một phần của thời hoa lửa.

Có những người không được nhắc tên trong những trận đánh.

Có những người không có chiến công lớn để kể lại.

Nhưng họ vẫn góp một phần tuổi trẻ của mình vào những ngày đất nước cần.

Bà Nụ cũng vậy.

Với bà, chiếc đò không chỉ là phương tiện để qua sông.

Nó còn là nơi bà gặp những người lính trẻ của một thế hệ.

Những người mà có thể bà chỉ gặp một lần.

Những người mà bà đưa sang bờ rồi không bao giờ còn gặp lại.

Có lẽ vì vậy mà sau hơn nửa thế kỷ, điều bà nhớ nhất không phải là mình đã chèo bao nhiêu chuyến đò.

Mà là những người đã ngồi trên đó.

Những khuôn mặt trẻ.

Những người lính vừa rời khỏi giảng đường.

Những con người còn cả một cuộc đời phía trước.

Nhưng chiến tranh đã khiến họ phải đặt tuổi trẻ của mình vào một nơi khác.

Dòng Thạch Hãn hôm nay vẫn chảy.

Nước vẫn đục vào những ngày mưa lớn rồi lại dần trong hơn khi trời quang.

Hai bên bờ sông cũng đã có một cuộc sống khác.

Những con đường mới, những ngôi nhà mới, những cánh đồng và những người trẻ lớn lên trong một đất nước không còn tiếng bom.

Nhưng với những người từng sống qua những năm tháng ấy, dòng sông chưa bao giờ chỉ là một dòng sông.

Nó là ký ức.

Là những người đã đi qua.

Là những người đã ở lại.

Và là những người đã không thể trở về.

Có những dòng sông chảy qua một vùng đất.

Cũng có những dòng sông chảy qua ký ức của cả một thế hệ.

Thạch Hãn có lẽ là một dòng sông như thế.

Bà Nụ đã bước sang tuổi 70.

Thời gian đã đi qua hơn nửa thế kỷ kể từ những ngày bà còn là cô gái 17 tuổi bên chiếc đò nhỏ.

Những năm tháng chiến tranh giờ chỉ còn lại trong ký ức.

Nhưng khi mùa mưa Quảng Trị trở lại, khi nước Thạch Hãn dâng cao và dòng sông lại chảy xiết, những hình ảnh của ngày xưa dường như vẫn tìm được đường trở về.

Có thể trí nhớ của một người đã già đôi khi không còn nguyên vẹn.

Có những chuyện bà nhớ, có những chuyện bà quên.

Nhưng những người lính trẻ năm ấy thì vẫn ở lại.

Ở lại trong tiếng gọi “mẹ” của những người bị thương.

Ở lại trong những chuyến đò đêm.

Ở lại trong câu nói nghẹn ngào của một người phụ nữ đã dành tuổi trẻ của mình cho dòng sông.

“Tôi đưa họ đi… nhưng chẳng mấy ai trở lại.”

Có lẽ đó chính là phần ký ức đau đáu nhất của một người từng sống bên dòng Thạch Hãn.

Không phải những con số.

Không phải những chiến công.

Mà là những con người.

Những người đã từng ngồi trên chiếc đò của bà, từng đi qua dòng sông ấy khi tuổi đời còn rất trẻ.

Họ đi rồi không trở lại.

Còn bà ở lại, mang theo ký ức ấy suốt hơn nửa thế kỷ.

Và có lẽ, đó cũng là một trong những điều đau đáu nhất của thời hoa lửa.

Chiến tranh thường được nhớ đến bằng những trận đánh, những chiến dịch và những con số.

Nhưng với những người đã sống qua nó, chiến tranh đôi khi lại được nhớ bằng một khuôn mặt.

Một tiếng gọi.

Một chuyến đò.

Một người bạn không trở về.

Một người lính trẻ từng ngồi bên cạnh mình trong một đêm nào đó.

Bởi phía sau những con số của chiến tranh luôn là những con người cụ thể.

Những người có gia đình.

Có ước mơ.

Có những ngày tháng bình thường mà họ từng mong muốn được sống.

Nhưng họ đã không có cơ hội nhìn thấy ngày hôm nay.

Ngày hôm nay, thế hệ trẻ có thể đi qua Quảng Trị bằng những con đường bình yên.

Có thể đứng bên dòng Thạch Hãn trong một buổi chiều lặng gió.

Có thể nhìn dòng nước chảy mà không phải nghĩ đến việc chuyến đò tiếp theo có thể gặp bom đạn.

Đó là một cuộc sống mà những người lính trẻ năm ấy đã không có cơ hội được nhìn thấy.

Và có lẽ, chính vì thế mà những câu chuyện như của bà Nụ cần được kể lại.

Không phải để chúng ta sống mãi trong những mất mát của chiến tranh.

Mà để hiểu rằng phía sau hai chữ hòa bình là những con người cụ thể.

Là cô gái 17 tuổi bên chiếc đò.

Là những người lính 18, 19, 20 tuổi vừa gác bút cầm súng.

Là những người đã sang sông và không trở lại.

Và là những người ở lại để mang ký ức ấy đi qua những năm tháng bình yên.

Có lẽ, đó cũng là ý nghĩa của việc nhắc lại thời hoa lửa.

Không phải để thế hệ hôm nay phải sống trong nỗi đau của quá khứ.

Mà để chúng ta hiểu rằng tuổi trẻ của mình hôm nay có được sự bình yên mà biết bao người trẻ của ngày trước đã không có.

Họ từng đứng trước những lựa chọn mà thế hệ hôm nay khó có thể hình dung.

Họ có thể cũng muốn học tiếp.

Muốn được ở bên gia đình.

Muốn yêu thương và xây dựng một cuộc sống riêng.

Nhưng khi đất nước cần, họ đã gác lại những điều đó.

Có người cầm súng.

Có người tải thương.

Có người mở đường.

Có người giữ bến.

Và có người chèo đò.

Mỗi người một công việc, nhưng tất cả đều góp một phần vào dòng chảy chung của lịch sử.

Bà Nụ có lẽ không nghĩ mình đang làm một điều lớn lao.

Bà chỉ chèo những chuyến đò mà mình biết phải chèo.

Nhưng chính những chuyến đò ấy đã đưa những người lính đến nơi họ cần đến.

Và cũng chính những chuyến đò ấy đã đưa ký ức của một thế hệ đi qua hơn nửa thế kỷ.

Dòng Thạch Hãn vẫn chảy.

Mùa mưa rồi sẽ qua.

Những chuyến đò năm xưa cũng đã nằm lại trong lịch sử.

Nhưng ở đâu đó bên dòng sông, ký ức về một cô gái trẻ từng ngày đưa những người lính sang bờ vẫn còn.

Bà Bùi Thị Nụ không thể nhớ hết tất cả những người đã đi qua chiếc đò của mình.

Nhưng có lẽ, những người đã từng ngồi trên con đò ấy cũng không thể biết rằng, hơn 50 năm sau, vẫn có một người phụ nữ nhớ về họ.

Nhớ về những khuôn mặt trẻ.

Nhớ về những chuyến đi không có ngày trở lại.

Nhớ về một thời tuổi trẻ đã đi qua trong tiếng bom đạn.

Và nhớ về một thời mà một chuyến đò qua sông cũng có thể trở thành một phần của lịch sử dân tộc.

Thời hoa lửa đã lùi xa.

Những người lính năm ấy đã già, những cô gái từng chèo đò cũng đã đi qua phần lớn cuộc đời.

Nhưng dòng Thạch Hãn vẫn còn đó.

Vẫn chảy qua Quảng Trị như một dòng sông bình thường.

Chỉ có những người từng sống bên nó mới hiểu rằng, dưới mặt nước hôm nay là biết bao ký ức của một thời.

Và có lẽ, cách đẹp nhất để thế hệ hôm nay tiếp nối những con người của thời hoa lửa không phải là cố gắng sống trong quá khứ.

Mà là sống thật tốt trong hòa bình.

Biết trân trọng những ngày bình thường.

Biết yêu thương gia đình.

Biết có trách nhiệm với cộng đồng.

Biết học tập và cống hiến bằng khả năng của mình.

Bởi những người như bà Nụ và những người lính trẻ năm ấy đã dành tuổi trẻ của họ để đưa đất nước đi qua một dòng sông đầy bom đạn.

Còn thế hệ hôm nay có trách nhiệm đưa những giá trị mà họ để lại tiếp tục đi về phía trước.

Dòng Thạch Hãn vẫn chảy.

Những chuyến đò đã cập bến từ rất lâu.

Nhưng câu chuyện về cô gái 17 tuổi bên chiếc đò nhỏ vẫn còn ở lại.

Như một lời nhắc rằng phía sau mỗi ngày bình yên là một thế hệ từng sống, từng hy sinh và từng gửi lại tuổi trẻ của mình bên những dòng sông của thời hoa lửa.

Và khi chúng ta còn nhớ đến họ, những chuyến đò năm ấy vẫn chưa thực sự kết thúc.