BÙI THỊ VÂN – CÔ GÁI SAU VÔ-LĂNG GIỮA TUYẾN LỬA TRƯỜNG SƠN

BÙI THỊ VÂN – CÔ GÁI SAU VÔ-LĂNG GIỮA TUYẾN LỬA TRƯỜNG SƠN

Nếu nhắc đến Trường Sơn, người ta thường hình dung những đoàn xe nối dài trong đêm, những con dốc quanh co giữa đại ngàn và những tuyến đường bị bom đạn cày xới. Nhưng có một hình ảnh đặc biệt hơn: trong buồng lái của những chiếc xe vận tải nặng nề ấy là những cô gái tuổi đôi mươi. Họ không chỉ ngồi sau vô-lăng, mà còn phải học cách sửa xe, tìm đường, vượt trọng điểm và đưa người cùng hàng hóa đến nơi an toàn. Trong số những nữ chiến sĩ ấy có Bùi Thị Vân, người từng được đồng đội gọi bằng cái tên thân mật “hoa khôi” của Đại đội nữ lái xe Trường Sơn. Câu chuyện của bà là một lát cắt rất đời thường về những cô gái đã bước vào tuyến đường khốc liệt nhất bằng một công việc vốn trước đó ít ai nghĩ dành cho phụ nữ.

Ngày 18/12/1968, Trung đội nữ lái xe mang tên Anh hùng Nguyễn Thị Hạnh được thành lập tại vùng rừng núi Hương Khê, Hà Tĩnh. Đơn vị ban đầu có 40 cô gái, được tuyển chọn từ lực lượng nữ thanh niên xung phong, rồi trải qua khóa đào tạo lái xe cấp tốc khoảng 45 ngày. Những chiếc xe họ điều khiển gồm các loại xe vận tải như Zin-130, Gaz-51, Gaz-69. Nhiệm vụ của họ là vận chuyển hàng hóa, lương thực, thuốc men, đưa đón cán bộ và thương binh trên tuyến Trường Sơn.

Với những cô gái khi ấy, học lái xe không đơn giản là học cách điều khiển vô-lăng. Họ phải làm quen với máy móc, động cơ, cách xử lý những hỏng hóc bất ngờ và đặc biệt là những cung đường mà ngay cả người lái xe giàu kinh nghiệm cũng phải dè chừng. Đường Trường Sơn có những đoạn dốc cao, cua gấp, cầu tạm và những trọng điểm thường xuyên bị đánh phá. Ban ngày có khi phải tìm cách ẩn xe, ban đêm mới tranh thủ di chuyển. Một chiếc xe bị hỏng giữa đường không chỉ có nghĩa là chuyến hàng bị chậm; nó còn có thể khiến cả đội hình gặp nguy hiểm.

Bùi Thị Vân cùng đồng đội vì thế phải học một thứ mà sách giáo khoa không thể dạy hết: khả năng xử lý tình huống ngay giữa đường. Khi xe gặp sự cố, người lái không thể đơn giản gọi một đội sửa chữa đến. Chính những nữ lái xe phải biết kiểm tra, sửa chữa những hỏng hóc cơ bản để đưa phương tiện tiếp tục hành trình. Một bài viết về đội nữ lái xe Trường Sơn ghi lại rằng có những cô gái vừa cầm vô-lăng vừa phải tự sửa xe; một trong những kỷ niệm của nữ chiến sĩ Kim Dung là lần sửa xe trên tuyến đường khiến bà bị chiếc cờ-lê va vào miệng, mẻ hai chiếc răng.

Điều làm nên sự đặc biệt của những người phụ nữ ấy không phải là họ cố gắng trở thành những người lính “giống” nam giới. Họ đơn giản làm công việc mà chiến trường yêu cầu. Có người lái xe chở hàng, có người đưa thương binh, có người sửa máy, có người phụ trách đội hình. Trong những chuyến đi ấy, tuổi trẻ của họ cũng có những điều rất bình thường: nhớ gia đình, nhớ mái tóc dài, nhớ những ngày được mặc đẹp, có khi sợ vắt rừng, sợ sốt rét, sợ bom đạn. Những hồi ức của các nữ chiến sĩ Trường Sơn được VOV ghi lại cho thấy bên cạnh hình ảnh gan dạ còn có rất nhiều “nỗi sợ rất giản đơn” của những cô gái tuổi đôi mươi.

Nhưng chính sự bình thường ấy lại khiến câu chuyện trở nên gần gũi. Họ không phải những nhân vật bước ra từ một thế giới khác. Họ từng là những cô gái có mái tóc dài, có gia đình, có những ước mơ riêng. Rồi chiến tranh đưa họ đến một nơi mà mỗi đêm đều phải ngồi sau tay lái, nhìn ánh sáng yếu ớt phía trước và tìm cách đưa chiếc xe vượt qua những cung đường nguy hiểm. Có lẽ chính sự tương phản giữa một cô gái tuổi đôi mươi và một chiếc xe tải quân sự nặng nề đã làm nên một trong những hình ảnh đặc biệt của thế hệ nữ Trường Sơn.

Năm 1972, cuộc đời của những nữ lái xe này lại bước sang một chặng mới. Trung đội nữ lái xe Trường Sơn được điều về Trường lái xe 255 ở Sơn Tây để làm giáo viên. Từ những người trực tiếp lái xe trên tuyến lửa, họ trở thành những người truyền nghề. Trong hai khóa đào tạo, các nữ chiến sĩ đã huấn luyện hơn 300 học viên nữ về lý thuyết, thực hành lái xe và kỹ thuật sửa chữa ô tô. Từ đây, kinh nghiệm được tích lũy trên Trường Sơn không dừng lại ở một thế hệ mà được chuyển tiếp cho những cô gái khác tiếp tục phục vụ trong quân đội.

Đó có lẽ là phần đẹp nhất trong câu chuyện của Bùi Thị Vân và những đồng đội: họ không chỉ đi qua một con đường, họ còn truyền lại cách đi trên con đường ấy. Những năm tháng trên Trường Sơn cho họ kinh nghiệm thực tế; những lớp học sau đó biến kinh nghiệm ấy thành kiến thức có thể truyền lại. Từ người cầm lái giữa bom đạn, họ trở thành người đứng bên cạnh những chiếc xe tập lái, hướng dẫn một thế hệ nữ chiến sĩ khác làm quen với vô-lăng, động cơ và những cung đường quân sự.

Ngày 2/9/1975, sau khi đất nước thống nhất, những nữ lái xe Trường Sơn lại xuất hiện trong một hành trình rất khác: họ ngồi sau vô-lăng trong đội hình duyệt binh tại Quảng trường Ba Đình. Theo lời kể của các cựu nữ chiến sĩ, đó là cuộc hành quân cuối cùng có đông đủ những thành viên của trung đội ngày nào. Sau những năm tháng chạy xe giữa rừng núi và bom đạn, họ lần đầu tiên được lái xe trong một không khí hoàn toàn khác — không còn là một chuyến vận tải giữa tuyến lửa, mà là một ngày Quốc khánh trong hòa bình.

Ngày nay, khi nhìn lại những bức ảnh của các nữ lái xe Trường Sơn, điều dễ thấy nhất có lẽ là tuổi trẻ. Những gương mặt còn rất trẻ đứng cạnh những chiếc xe lớn, đôi khi nở nụ cười hồn nhiên đến mức khó hình dung họ từng phải đối mặt với những cung đường như thế nào. Bùi Thị Vân sau này trở về cuộc sống đời thường, xây dựng gia đình và trở thành một người mẹ, người bà. Nhưng những năm tháng sau tay lái vẫn trở thành một phần ký ức không thể tách rời khỏi cuộc đời bà.

Có những người đi qua thời hoa lửa bằng một trận đánh. Có người bằng một chuyến hàng. Còn những cô gái như Bùi Thị Vân đã đi qua nó bằng hàng nghìn vòng quay của bánh xe. Mỗi vòng quay đưa hàng hóa tiến về phía trước, đưa thương binh về phía sau, đưa những người lính đến nơi họ cần đến. Và rồi khi chiến tranh kết thúc, chính những người từng cầm vô-lăng giữa bom đạn lại ngồi vào vị trí của người thầy, dạy những cô gái khác cách làm chủ tay lái. Có lẽ vì thế, câu chuyện của Bùi Thị Vân không chỉ là câu chuyện về một cô gái lái xe trên Trường Sơn, mà còn là câu chuyện về một thế hệ phụ nữ đã biến những điều tưởng như không dành cho mình thành một phần của lịch sử.