Bùi Thị Xuân – Nữ tướng Tây Sơn, sống anh hùng, chết oanh liệt

Bùi Thị Xuân (1752–1802) là một trong "Tây Sơn ngũ phụng thư", cùng chồng là Đại tư đồ Trần Quang Diệu xông pha khói lửa, lập nên bao chiến công hiển hách dưới thời vua Quang Trung. Đầu năm 1802, trước sức mạnh áp đảo của quân Nguyễn Ánh tại Thuận Hóa, vương triều Tây Sơn suy vi. Trần Quang Diệu rút quân sang Lào ra Nghệ An, nhưng tướng sĩ kiệt sức vì bệnh tật, bất ngờ bị quân Nguyễn tập kích bắt giữ.

Hay tin chồng lâm nguy, Bùi Thị Xuân kiên cường dẫn đội nữ binh đi giải cứu. Trên đường rút lui, quân Nguyễn kéo đến bao vây dày đặc. Giữa vòng vây trùng điệp, Trần Quang Diệu kiệt sức không thể di chuyển. Vì quyết tâm bảo vệ chồng, Bùi Thị Xuân không rảnh tay chống cự nên cả hai đều bị bắt. Dù có cơ hội trốn thoát trên đường giải nộp, nữ tướng vẫn chấp nhận ở lại trong cũi sắt để trọn nghĩa tào khang.

Tháng 7 năm 1802, Nguyễn Ánh đem vua tôi nhà Tây Sơn ra hành hình báo thù. Đứng trước kẻ thù đắc thế, Bùi Thị Xuân vẫn giữ nguyên khí tiết khảng khái, ung dung khẳng định tài đức vượt trội của cố hoàng đế Quang Trung. Dù phải chứng kiến cảnh các con bị sát hại man rợ, bà vẫn hiên ngang dặn con giữ vững bản lĩnh của con nhà tướng, quyết không khuất phục.

Đối mặt với những hình phạt tàn khốc nhất cổ kim, từ hành hình bằng voi chiến cho đến khi chịu án "điểm thiên đăng", nữ danh tướng vẫn thản nhiên, bình tĩnh chịu đựng cho đến phút cuối cùng. Cuộc đời và cái chết oanh liệt của Bùi Thị Xuân đã khắc họa nên một biểu tượng bất tử về bản lĩnh, chí khí kiên trung và lòng dũng cảm của người phụ nữ Việt Nam.