Bùi Thị Xuân qua góc nhìn văn học nghệ thuật và tâm thức văn hóa dân gian

Không chỉ là một nhân vật lịch sử bằng xương bằng thịt với những chiến công hiển hách, Bùi Thị Xuân còn vượt qua giới hạn của sử sách để bước vào không gian văn học nghệ thuật và tâm thức văn hóa dân gian Việt Nam như một huyền thoại sống. Trong các áng thơ ca truyền thống, các vở tuồng, cải lương lịch sử hay tiểu thuyết dã sử, hình ảnh của bà luôn được khắc họa vô cùng lung linh, kiêu dũng nhưng cũng rất đỗi gần gũi, nhân hậu qua vai trò của một người vợ hiền, một người mẹ mẫu mực và một vị nữ tướng tài ba.

Nhiều nhà thơ, nhà văn lớn của dân tộc đã dành những lời ca tụng đẹp đẽ nhất để viết về bà, ca ngợi tấm lòng trung quân ái quốc, tài nghệ võ công cái thế và khí phách hiên ngang trước kẻ thù. Trong kho tàng truyền thuyết dân gian, người dân Bình Định và nhiều vùng đất khác lưu truyền rất nhiều giai thoại kỳ thú về sức mạnh phi thường, sự mưu trí nhanh nhẹn của bà khi cùng nghĩa quân Tây Sơn luyện tập võ nghệ, đánh giặc cứu nước. Những giai thoại ấy càng làm cho hình ảnh vị nữ tướng trở nên gần gũi, thiêng liêng trong lòng quần chúng lao động.

Sự hiện diện bền vững của Bùi Thị Xuân trong đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân ta cho thấy sức sống trường tồn của những giá trị chân chính. Bà không chỉ thuộc về quá khứ lịch sử xa xôi mà đã trở thành biểu tượng tinh thần vĩnh cửu về ý chí vươn lên, khẳng định vai trò, vị thế lớn lao của người phụ nữ Việt Nam trong mọi thời đại.