Bùi Văn Luyện – người lính nhiều năm chiến đấu trên đất Quảng Trị

Trong những câu chuyện về chiến trường Quảng Trị, có những người lính không chỉ tham gia một trận đánh mà đã trải qua nhiều năm tháng chiến đấu trên chính mảnh đất này. Đại tá Bùi Văn Luyện, sinh năm 1942, quê ở xã Thạch Hội, huyện Thạch Hà, Hà Tĩnh, là một người như vậy. Ông vào chiến trường Quảng Trị từ năm 1965, khi cuộc chiến đang diễn ra ngày càng quyết liệt. Đơn vị của ông khi ấy là Tiểu đoàn 14, Tỉnh đội Quảng Trị. Những ngày đầu đặt chân đến Quảng Trị, người lính trẻ chứng kiến một vùng đất mà quân địch đang chiếm đóng, từ Thành cổ đến các vùng nông thôn xung quanh. Nhiệm vụ của đơn vị là cùng lực lượng địa phương tổ chức đánh địch, từng bước đẩy đối phương ra khỏi những khu vực ở đồng bằng. Công việc chiến đấu diễn ra trong điều kiện hết sức khó khăn. Lực lượng phải bám địa bàn, hành quân bí mật, tìm cách tiếp cận những vị trí đối phương bố phòng và chờ thời cơ tiến công. Đến năm 1967, Tiểu đoàn 14 nhận nhiệm vụ đánh vào Thành cổ Quảng Trị nhằm rút kinh nghiệm trước khi mở những chiến dịch lớn hơn. Khi ấy, Bùi Văn Luyện cùng khoảng 500 chiến sĩ được chia thành hai mũi tiến công. Một mũi áp sát khu vực bờ sông Thạch Hãn, mũi còn lại tiến về phía Bắc Thành cổ. Trước mặt họ là hệ thống phòng thủ có xe tăng, lô cốt và hỏa lực mạnh. Người lính phải tiếp cận trong điều kiện đối phương có ưu thế về vũ khí và phương tiện. Khi đội hình tiến gần cổng phía Bắc, hỏa lực từ hai lô cốt hai bên bắn ra dữ dội. Bộ đội ta sử dụng hai quả B40 đánh vào các lô cốt. Sau khi hỏa lực phòng thủ bị chế áp, đối phương bỏ chạy khỏi vị trí. Những người lính lập tức tiến lên, đặt bộc phá phá cổng thành rồi tiến vào bên trong. Đó là một trận đánh mà theo hồi ức của ông Luyện, sự chênh lệch về lực lượng và trang bị giữa hai bên rất rõ rệt. Phía đối phương có vũ khí hiện đại, xe tăng và các công sự phòng thủ; phía ta chỉ khoảng 500 người nhưng dựa vào cách đánh bí mật, cơ động và quyết tâm tiến công. Bộ đội tìm cách thọc sâu vào bên trong, tận dụng yếu tố bất ngờ để hạn chế ưu thế hỏa lực của đối phương. Tuy nhiên, khi lực lượng chưa tiến đến khu vực Dinh tỉnh trưởng, đơn vị nhận lệnh rút ra ngoài. Những người lính rời Thành cổ, trở về một ngôi làng gần đó trong một ngày rồi tiếp tục rút lên rừng. Đối với Bùi Văn Luyện, trận đánh ấy không phải kết thúc của những năm tháng chiến đấu ở Quảng Trị. Ông tiếp tục gắn bó với chiến trường trong những năm sau đó. Đến năm 1972, khi quân và dân ta mở cuộc tiến công giải phóng Quảng Trị, ông và nhiều đồng đội năm xưa lại chứng kiến một chiến trường hoàn toàn khác. Sau khi tỉnh Quảng Trị được giải phóng, đối phương mở cuộc phản kích lớn nhằm tái chiếm thị xã và Thành cổ. Từ ngày 28/6/1972, chiến sự bước vào giai đoạn đặc biệt ác liệt. Các chốt ở Long Quang, nhà thờ Trí Bưu, ngã ba Long Hưng và nhiều khu vực khác liên tục bị tiến công. Đó cũng là thời điểm những người lính từng chiến đấu ở Quảng Trị phải đối diện với những trận đánh có quy mô và cường độ lớn hơn nhiều so với những năm trước. Khi trở lại Thành cổ sau hơn 45 năm, Bùi Văn Luyện đã không còn là chàng trai trẻ năm nào. Ông trở về với tư cách một cựu chiến binh, đứng trên mảnh đất từng là trận địa và nhớ lại những người đã chiến đấu bên cạnh mình. Đối với ông, những ký ức về Quảng Trị không chỉ nằm trong một trận đánh cụ thể. Đó là cả một quãng đời từ năm 1965, khi ông còn là người lính trẻ của Tiểu đoàn 14, cho đến những năm tháng chiến tranh ngày càng khốc liệt. Điều khiến người cựu chiến binh xúc động nhất khi trở lại Thành cổ chính là sự thay đổi của vùng đất. Những nơi từng có xe tăng, lô cốt, bộc phá và tiếng súng nay đã trở thành một không gian tưởng niệm xanh mát. Nhưng dưới lớp đất bình yên ấy là ký ức về những người đồng đội đã không thể trở về. Câu chuyện của Bùi Văn Luyện vì thế không chỉ là hồi ức của một người lính. Đó còn là câu chuyện về một thế hệ đã chiến đấu trên Quảng Trị trong nhiều giai đoạn khác nhau của cuộc chiến. Từ những trận đánh nhỏ ở vùng nông thôn năm 1965, đến trận đánh vào Thành cổ năm 1967, rồi những ngày chiến trường Quảng Trị rung chuyển năm 1972, người lính ấy đã dành những năm tháng tuổi trẻ của mình cho chiến trường. Hơn nửa thế kỷ sau, khi đứng lại trên Thành cổ, ông có thể trở về với gia đình, với cuộc sống đời thường và kể lại những gì mình từng chứng kiến. Nhưng nhiều người đồng đội của ông không có được cơ hội ấy. Họ đã nằm lại trên những cánh đồng, bên dòng Thạch Hãn và dưới lòng Thành cổ. Vì thế, với Bùi Văn Luyện, trở lại Quảng Trị không đơn thuần là trở về một địa danh lịch sử. Đó là trở về với tuổi trẻ, với đồng đội và với những năm tháng mà ông đã sống giữa chiến tranh. Câu chuyện của người cựu chiến binh ấy nhắc rằng phía sau những địa danh như Thành cổ Quảng Trị là những con người cụ thể, những người từng trực tiếp cầm súng, tiến qua hàng rào phòng thủ, đặt bộc phá phá cổng thành và chiến đấu trong điều kiện mà chỉ một sai lầm nhỏ cũng có thể phải trả giá bằng tính mạng. Hôm nay, Thành cổ đã bình yên. Nhưng ký ức của những người như Bùi Văn Luyện vẫn giúp thế hệ sau hiểu rằng sự bình yên ấy được đánh đổi bằng những năm tháng chiến đấu và hy sinh của biết bao người lính trên đất Quảng Trị.