Bùi Văn Tuấn

Cây đàn ghi-ta chiến tranh

Năm 1969, chiến tranh Việt Nam đang ở giai đoạn khốc liệt nhất. Jack Harlan, 23 tuổi, lính thủy quân lục chiến Mỹ, mang theo một cây đàn ghi-ta cũ kỹ khắp những cánh rừng Đông Dương. Đó là cây đàn mà mẹ anh tặng trước ngày lên đường. Trên thân đàn khắc dòng chữ nhỏ bằng tiếng Anh: “For my son – may music bring you home safely.”

Jack không phải là lính chuyên nghiệp. Anh là sinh viên đại học, chơi nhạc trong một ban nhạc rock nhỏ ở Texas trước khi bị gọi nhập ngũ. Mỗi đêm, khi đồng đội mệt mỏi, nhớ nhà, thậm chí hoảng loạn vì những trận càn và tiếng bom B-52, Jack lại ngồi bên đống lửa hoặc trong hầm trú, khẽ gảy những giai điệu quen thuộc. Những bản nhạc của Bob Dylan, của Simon & Garfunkel, hay những bản ballad buồn da diết về quê hương. Tiếng đàn anh vang lên giữa rừng sâu, như một dòng suối mát giữa sa mạc chết chóc.

Đồng đội anh gọi anh là “Guitar Jack”. Có những đêm, cả tiểu đội ngồi quanh anh, mắt đỏ hoe khi nghe “Homeward Bound” hay “Yesterday”. Jack thường nói nửa đùa nửa thật: “Tôi không biết bắn súng giỏi, nhưng tôi biết làm các cậu bớt đau một chút.” Anh chơi đàn để quên nỗi sợ hãi, để xoa dịu nỗi nhớ mẹ, nhớ người yêu tên Emily đang chờ anh ở quê nhà. Mỗi lần gảy đàn, Jack đều nhắm mắt, tưởng tượng mình đang ngồi trên hiên nhà gỗ, gió Texas thổi qua đồng cỏ.

Ở phía bên kia, cậu lính Việt Nam tên Minh, 20 tuổi, thuộc tiểu đoàn địa phương quân. Minh quê ở một làng nhỏ ven sông Thu Bồn, Quảng Nam. Anh cũng yêu âm nhạc. Trước chiến tranh, Minh từng là thành viên đoàn văn nghệ thiếu niên, hay hát những bài ca cách mạng và đệm ghi-ta thô sơ tự chế. Nhưng chiến tranh cướp đi tất cả. Anh chứng kiến làng bị cày nát, bạn bè ngã xuống, và lòng anh đầy căm thù.

Đêm định mệnh tháng Bảy năm 1970, đơn vị Minh phục kích một đoàn tuần tra Mỹ trong khu rừng cao su già. Trận đánh nổ ra dữ dội. Tiếng súng AK và M16 hòa lẫn tiếng lựu đạn. Jack bị thương nặng ở bụng và chân, ngã xuống bên cạnh cây đàn ghi-ta vẫn đeo chéo vai. Máu anh thấm đỏ thân đàn gỗ. Đồng đội anh rút lui trong hỗn loạn, để lại Jack nằm lại một mình giữa rừng.

Minh là người đầu tiên tiếp cận anh. Khẩu AK chĩa thẳng vào đầu Jack. Trong ánh trăng lạnh lẽo, Minh thấy đôi mắt Jack vẫn mở to, không phải vì sợ chết, mà vì nỗi đau da diết. Jack nắm chặt cây đàn, tay run run đưa về phía Minh.

“Play it…” – Giọng Jack yếu ớt, đứt quãng vì đau và mất máu. “Play it… for peace…”

Minh ngẩn ra. Anh không hiểu hết tiếng Anh, nhưng anh hiểu ánh mắt ấy. Ánh mắt của một chàng trai cũng chỉ lớn hơn anh vài tuổi, cũng đang nhớ nhà, cũng khao khát được sống. Minh hạ súng. Anh quỳ xuống, cầm lấy cây đàn dính đầy máu. Jack mỉm cười đau đớn, dùng chút sức lực cuối cùng gõ nhẹ nhịp điệu trên thân đàn, như muốn dạy Minh cách gảy.

“Music… no war…” – Jack thì thầm lần cuối trước khi ngất đi vì mất máu.

Minh không bắn anh. Anh cõng Jack về trạm cứu thương dã chiến của mình. Nhưng vết thương quá nặng. Jack qua đời chỉ hai giờ sau đó trên chiếc giường tre tạm bợ. Trước khi nhắm mắt, anh nhìn Minh, gật đầu nhẹ như một lời trao gửi cuối cùng.

Minh giữ lại cây đàn. Ban đầu, anh định đốt nó – vì đó là đồ của “Mỹ ngụy”. Nhưng mỗi đêm, khi ngồi một mình trong hầm, Minh lại lấy đàn ra. Những ngón tay vụng về lần mò trên phím đàn dính máu khô. Anh nhớ lại ánh mắt Jack, nhớ câu “Play it… for peace”. Minh khóc. Anh khóc cho kẻ thù của mình, cho một chàng trai Mỹ đã chết giữa rừng quê hương anh, và cho chính nỗi đau vô tận mà chiến tranh mang lại cho tất cả.

Minh học chơi đàn từ chính cây đàn ấy. Anh tự mày mò, tự sửa những dây đàn đứt, tự lau sạch máu khô. Dần dần, tiếng đàn vang lên giữa đơn vị. Những bản nhạc lạ lẫm, buồn da diết, xen lẫn với giai điệu cách mạng. Đồng đội Minh ban đầu ngạc nhiên, sau đó im lặng lắng nghe. Nhiều người khóc vì tiếng đàn gợi nhớ về mẹ già, về làng quê tan hoang, về những người bạn đã nằm lại.

Sau ngày đất nước thống nhất, Minh trở về đời thường. Anh không quên cây đàn. Anh trở thành nhạc sĩ, một trong những người tiên phong đưa guitar vào dòng nhạc trẻ Việt Nam sau chiến tranh. Mỗi buổi biểu diễn, dù ở hội trường lớn hay sân khấu làng quê, Minh đều kể câu chuyện về cây đàn và chàng lính Mỹ tên Jack.

“Tôi học chơi đàn từ kẻ thù của mình,” anh thường nói, giọng trầm ấm nhưng run run xúc động. “Jack không chết. Anh ấy sống trong từng nốt nhạc này. Chiến tranh đã cướp đi sinh mạng anh, nhưng không cướp được tiếng đàn và khát khao hòa bình.”

Năm 1998, Minh sang Mỹ biểu diễn. Anh tìm được gia đình Jack qua những thông tin cũ. Mẹ Jack – bà Elizabeth – nay đã ngoài tám mươi, run rẩy nhận lại cây đàn ghi-ta đã cũ nát, đầy vết xước và vết máu mờ nhạt. Bà ôm đàn khóc nức nở như ôm lại đứa con trai mình.

Minh quỳ xuống trước bà, nước mắt lăn dài: “Con xin lỗi vì đã không cứu được Jack. Nhưng con hứa, con sẽ mang tiếng đàn của anh ấy đi khắp nơi, để thế hệ sau không bao giờ phải cầm súng.”

Bà Elizabeth vuốt ve cây đàn, thì thầm: “Cảm ơn con… Cảm ơn con đã nghe lời Jack. Hòa bình… đúng là điều con trai tôi luôn mơ ước.”

Hôm nay, cây đàn ghi-ta chiến tranh được trưng bày trong một bảo tàng nhỏ về hòa bình tại Quảng Nam. Mỗi năm, vào ngày Jack hy sinh, Minh lại đến bên cây đàn, nhẹ nhàng gảy một bản nhạc cũ. Tiếng đàn vẫn vang vọng, như lời nhắc nhở rằng giữa lòng hận thù tàn khốc nhất, âm nhạc và lòng nhân ái vẫn có thể nảy mầm.

Chiến tranh cướp đi sinh mạng, nhưng không thể dập tắt những giai điệu về khát vọng sống và hòa bình.