Bùi Văn Tùng

Bùi Văn Tùng sinh ngày 4 tháng 2 năm 1930 tại quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng, là con trai cả trong một gia đình công nhân. Từ nhỏ, ông theo học tại trường nam sinh Lycée Blaise Pascal và nói thông thạo tiếng Pháp. Năm 1944, ông được nhận làm thông ngôn kiêm thư ký cho một hãng thuốc lá của Pháp.Từ tháng 8 năm 1945, ông tham gia cách mạng với vai trò hội viên Hội Công nhân cứu quốc và lực lượng Tự vệ thành phố Đà Nẵng. Năm 1947, ông nhập ngũ, trở thành cán bộ của Liên khu 5 và sau đó giữ chức Đại đội phó mặt trận bắc Tây Nguyên. Đến năm 1953, ông là Thượng úy tại Tiểu đoàn 11, Sư đoàn 305. Sau khi tập kết ra Bắc năm 1954, ông tiếp tục công tác tại Sư đoàn này cho đến cuối năm 1959. Từ tháng 10 năm 1959, ông được cử sang Trung Quốc học tập tại Học viện đào tạo cán bộ Tăng Thiết giáp và trở về nước vào cuối năm 1964.

Năm 1965, với quân hàm Đại úy, ông đảm nhận chức Chính trị viên Tiểu đoàn xe tăng 177, đơn vị tăng cường cho Quân khu 4. Từ cuối năm 1969 đến đầu năm 1970, ông làm Chính trị viên tiểu đoàn thuộc Trung đoàn Tăng 195, tham gia chiến đấu tại chiến trường Lào. Từ tháng 3 năm 1970, ông giữ chức Chủ nhiệm Chính trị Trung đoàn xe tăng 203 thuộc Bộ Tư lệnh Tăng Thiết giáp. Từ năm 1971 đến năm 1980, ông lần lượt giữ các cấp bậc Trung tá và Thượng tá, đảm nhiệm vai trò Chính ủy Lữ đoàn xe tăng 203, đơn vị chủ lực thuộc Mặt trận B5, và từ tháng 5 năm 1974 trở thành một bộ phận của Quân đoàn 2.

Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh, Lữ đoàn xe tăng 203 có nhiệm vụ cử 1 tiểu đoàn đánh "bóc vỏ" tuyến phòng ngự vòng ngoài tại khu vực Long Thành (Đồng Nai), Bà Rịa – Vũng Tàu; còn đại bộ phận lữ đoàn đảm nhiệm nhiệm vụ làm lực lượng chủ yếu của "binh đoàn thọc sâu" của Quân đoàn 2, Quân đội nhân dân Việt Nam.

Sáng ngày 30 tháng 4 năm 1975, Lữ đoàn thực hành thọc sâu từ cầu Đồng Nai vào nội đô Sài Gòn bằng chiến thuật tiến công trong hành tiến. 10 giờ 45 phút cùng ngày, hai chiếc xe tăng 843 và 390 húc đổ cánh cổng Dinh Độc Lập, đại đội trưởng xe tăng Bùi Quang Thận cắm cờ giải phóng trên nóc dinh. Chính trị viên Vũ Đăng Toàn và pháo thủ Ngô Sỹ Nguyên vào dinh tập trung nội các chính quyền Sài Gòn vào một vị trí và tổ chức canh gác. Trung tá Bùi Văn Tùng, chính ủy Lữ đoàn xe tăng 203 có mặt sau đó ít phút.

Bùi Văn Tùng đã quyết định đưa Tổng thống Dương Văn Minh sang Đài phát thanh để tuyên bố đầu hàng. Tại Đài phát thanh, ông đã trực tiếp soạn thảo Lời tuyên bố đầu hàng cho Tổng thống Dương Văn Minh, tổ chức cho Dương Văn Minh đọc vào máy ghi âm (3 lần) rồi cho phát trên đài. Cũng chính ông là người đã thay mặt Quân giải phóng miền Nam chấp nhận đầu hàng của Tổng thống chính quyền Sài Gòn, tuyên bố Sài Gòn và miền Nam đã hoàn toàn giải phóng, nhanh chóng làm tạn rã sự chống cự của tàn quân Sài Gòn, góp phần giữ được thành phố Sài Gòn nguyên vẹn và tạo điều kiện thuận lợi cho công cuộc hòa hợp, hòa giải sau này. Khoảng 2 tuần sau đó, ngày 16 tháng 5 năm 1975, Chính ủy Bùi Văn Tùng đã vinh dự được thay mặt cán bộ, chiến sĩ của năm cánh quân nhận cái hôn thân mật của Chủ tịch Tôn Đức Thắng tại Dinh Độc Lập.

Đơn vị của ông Tùng mang vai trò quyết định trong việc chiếm đóng Dinh Độc Lập, tuy nhiên trung đoàn 66 dẫn đầu bởi cánh lái xe của Đại úy Phạm Xuân Thệ đã đến cùng lúc. Phạm Xuân Thệ đã áp giải tổng thống Dương Văn Minh từ dinh đến đài phát thanh, đa phần các nguồn thông tin từ đó về sau đều cho rằng Phạm Xuân Thệ (về hưu với quân hàm Trung tướng) là người chắp bút văn kiện đầu hàng, bắt Dương Văn Minh làm tù binh mặc dù nhiều nhân chứng trong và ngoài nước khẳng định Chính ủy Bùi Văn Tùng mới là tác giả của văn kiện.^[14] Tuy nhiên, Bùi Văn Tùng không phản đối cũng không hề đính chính gì về thông tin này. Mãi đến khi Bùi Văn Tùng ốm nặng, nhiều nguồn tin chính thống đã thừa nhận Bùi Văn Tùng mới thực sự là người lập công tác chính trị ở Dinh Độc Lập năm đó.

Từ tháng 3 năm 1980 đến tháng 3 năm 1981, Bùi Văn Tùng mang quân hàm Đại tá, là giảng viên và cán bộ của Học viện Quân sự cao cấp (nay là Học viện Quốc phòng). Sau đó, từ tháng 4 năm 1981 đến tháng 9 năm 1983, ông giữ chức Phó hiệu trưởng phụ trách chính trị Trường Hạ sĩ quan xe tăng 1 (700) thuộc Bộ Tư lệnh Tăng Thiết giáp. Tháng 10 năm 1983, ông nghỉ hưu theo chế độ. Về hưu, ông tiếp tục tham gia công tác tại Thành phố Hồ Chí Minh, từng đảm nhiệm các chức vụ phó bí thư và bí thư Đảng ủy phường 6, Quận 3. Từ sau năm 2005, do lâm bệnh nặng, ông ngừng mọi hoạt động xã hội. Bùi Văn Tùng qua đời vào ngày 9 tháng 2 năm 2023 tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 94 tuổi.

Sau khi thành lập vào năm 2005, Ban Liên lạc Cựu chiến binh của Lữ đoàn xe tăng 203 đã có ý kiến đề nghị các cơ quan cấp cao phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho Bùi Văn Tùng. Đề nghị này ban đầu không được chấp thuận. Đến năm 2018, Ban Liên lạc tiếp tục gửi đơn lên trung ương với đề nghị như trên, ngay sau đó, Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam đã có công yêu cầu Quân đoàn 2 xác minh và làm rõ thành tích của Bùi Văn Tùng. Bộ Tư lệnh Quân đoàn 2 sau đó đã tổ chức hội thảo về vấn đề này với sự tham gia của Phạm Xuân Thệ và Vũ Đăng Toàn. Đến tháng 8 cùng năm, Cục Tuyên huấn đã ban hành công văn về nội dung việc xét tặng danh hiệu anh hùng đối với Bùi Văn Tùng vẫn chưa thực hiện được. Năm 2019 và 2020, Ban Liên lạc tiếp tục gửi đơn đề nghị đến Văn phòng Chính phủ và Văn phòng Chủ tịch nước, Đến năm 2022, sau lá đơn kiến nghị của Nghệ sĩ ưu tú Phạm Việt Tùng, đạo diễn phim tài liệu của Đài truyền hình Việt Nam, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đã chỉ đạo các cơ quan chức năng nghiên cứu và xem xét việc phong tặng danh hiệu anh hùng cho Bùi Văn Tùng.^[20][21] Tháng 6 năm 2023, gần 4 tháng sau khi Bùi Văn Tùng qua đời, ông đã có tên trong danh sách xét tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và đến ngày 17 tháng 10 cùng năm thì nhà nước Việt Nam chính thức truy tặng cho ông danh hiệu này.