Bùi Viện – nhà ngoại giao có tư tưởng canh tân
Trong lịch sử Việt Nam thế kỷ XIX, Bùi Viện là một nhân vật đặc biệt. Ông là một nhà yêu nước, nhà ngoại giao và là người sớm nhận thấy Việt Nam cần mở rộng giao lưu với thế giới để tăng cường sức mạnh bảo vệ đất nước.
Bùi Viện sinh năm 1839 tại Thái Bình.
Ông xuất thân trong một gia đình có truyền thống học tập. Khi trưởng thành, ông đỗ đạt và được triều đình nhà Nguyễn trọng dụng.
Trong bối cảnh các nước phương Tây ngày càng có ảnh hưởng mạnh ở khu vực, Bùi Viện nhận thấy Việt Nam cần thay đổi cách nhìn về thế giới.
Một người hỏi:
— Vì sao ông muốn đi đến những nước xa xôi?
Bùi Viện trả lời:
— Muốn bảo vệ đất nước thì phải hiểu thế giới. Nếu không biết người khác mạnh ở đâu, chúng ta rất khó tìm được cách xây dựng đất nước vững mạnh.
Ông được triều đình giao nhiệm vụ đi khảo sát tình hình ở nhiều nước châu Á.
Sau đó, ông tìm cách sang Hoa Kỳ để tìm hiểu về đất nước này và tìm kiếm khả năng hợp tác.
Chuyến đi của ông vào khoảng đầu thập niên 1870 là một sự kiện đáng chú ý trong lịch sử ngoại giao Việt Nam.
Một người hỏi:
— Một người Việt Nam đến một đất nước xa lạ như vậy có khó khăn không?
Bùi Viện trả lời:
— Khó khăn là điều không thể tránh khỏi. Nhưng nếu muốn tìm con đường mới cho đất nước thì phải dám đi và dám học hỏi.
Tại Hoa Kỳ, ông tìm hiểu về tổ chức nhà nước, quân sự và cách phát triển kinh tế.
Ông cũng mong muốn tìm kiếm sự hỗ trợ để tăng cường khả năng bảo vệ Việt Nam trước sức ép của các thế lực phương Tây.
Sau khi trở về, Bùi Viện tiếp tục đề xuất những ý tưởng nhằm xây dựng lực lượng và mở rộng quan hệ với bên ngoài.
Ông đặc biệt chú trọng đến việc xây dựng lực lượng hải quân và tăng cường giao thương.
Một vị quan hỏi:
— Vì sao phải chú trọng đến việc phát triển hải quân?
Bùi Viện trả lời:
— Nước ta có bờ biển dài. Muốn bảo vệ đất nước và phát triển giao thương thì phải có lực lượng đủ mạnh để làm chủ vùng biển của mình.
Ông từng tổ chức lực lượng thủy quân và có những kế hoạch nhằm tăng cường khả năng phòng thủ.
Tuy nhiên, những ý tưởng canh tân của ông gặp nhiều hạn chế do điều kiện của đất nước và cơ chế của triều đình lúc bấy giờ.
Bùi Viện qua đời năm 1878, khi mới khoảng 39 tuổi.
Dù cuộc đời ngắn ngủi, ông để lại dấu ấn bởi tư duy chủ động tìm hiểu thế giới, mở rộng quan hệ đối ngoại và mong muốn canh tân đất nước.
Một học sinh hỏi cô giáo:
— Thưa cô, điều gì đáng quý nhất ở Bùi Viện?
Cô giáo trả lời:
— Đó là tầm nhìn vượt ra khỏi phạm vi quen thuộc. Trong khi nhiều người còn ít hiểu biết về thế giới bên ngoài, ông đã nhận ra rằng Việt Nam cần học hỏi và giao lưu với các nước để tìm cách phát triển và bảo vệ mình.
BÀI HỌC
Câu chuyện về Bùi Viện nhắc chúng ta về tinh thần học hỏi, tư duy rộng mở, lòng yêu nước và sự dũng cảm đổi mới.
Ông cho thấy muốn xây dựng đất nước mạnh thì không thể chỉ nhìn vào quá khứ mà còn phải quan sát thế giới, học hỏi điều tiến bộ và tìm cách vận dụng phù hợp với hoàn cảnh của mình.
Đối với học sinh ngày nay, bài học ấy có thể được thể hiện bằng việc chủ động học tập, tìm hiểu thế giới, biết tiếp thu những điều tốt đẹp và luôn suy nghĩ về cách đóng góp cho quê hương, đất nước.
