Bước chân qua cột mốc 108 và mùa xuân Pác Bó
Sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, khoảnh khắc Nguyễn Ái Quốc đặt bước chân đầu tiên trở lại Tổ quốc không có sự chào đón rầm rộ hay những lời tuyên thệ vang dội. Đó là một buổi sáng mùa xuân sương giá tại biên giới Cao Bằng, nơi một người đàn ông gầy gò lặng lẽ cúi xuống, ôm lấy nắm đất quê hương để bắt đầu vạch ra con đường giành lại độc lập cho dân tộc.
Sáng ngày 28 tháng 1 năm 1941 (tức mùng 2 Tết Tân Tỵ), sương phủ dày đặc trên những dãy núi đá tai mèo ở biên giới Việt – Trung. Một đoàn người lầm lũi bước đi trong cái rét buốt xương của miền núi. Dẫn đầu là một người đàn ông trạc ngũ tuần, dáng gầy, mặc bộ quần áo chàm giản dị của người Nùng. Đó là Nguyễn Ái Quốc.
Khi đến cột mốc số 108 – phiến đá khắc hai thứ tiếng Trung và Pháp phân định ranh giới – bước chân của ông chậm lại. Ông đứng lặng rất lâu. Ba mươi năm trước, người thanh niên Nguyễn Tất Thành đã rời bến cảng Nhà Rồng với hai bàn tay trắng. Ba mươi năm sau, ông trở về với mái tóc đã điểm bạc. Giữa không gian tĩnh lặng của núi rừng, ông từ từ cúi xuống, cầm lên một nắm đất ẩm lạnh của quê hương và áp chặt vào ngực mình. Nước mắt người đàn ông đã từng nếm trải mọi gian luân nơi đất khách lặng lẽ rơi.
Khoảnh khắc xúc động ấy trôi qua nhanh chóng, nhường chỗ cho một thực tế đầy cam go. Nguyễn Ái Quốc chọn hang Cốc Bó, một hang núi nhỏ, ẩm thấp ở bản Pác Bó (Hà Quảng, Cao Bằng) làm nơi nương náu và chỉ đạo phong trào. Điều kiện sống lúc bấy giờ vô cùng khắc nghiệt. Giường ngủ chỉ là những tấm ván ghép lại từ thân cây mạy rạc, lương thực chủ yếu là cháo bẹ và rau măng rừng.
Nhưng chính tại nơi đèo heo hút gió này, bộ não của cách mạng Việt Nam đã hoạt động với cường độ cao nhất. Trên chiếc bàn đá chông chênh bên bờ suối Lê-nin, Nguyễn Ái Quốc đã soạn thảo những tài liệu quan trọng, dịch các văn kiện lịch sử làm tài liệu huấn luyện, và trực tiếp chỉ đạo Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 8. Tại hội nghị này, một quyết sách mang tính bước ngoặt đã được đưa ra: tạm gác khẩu hiệu đấu tranh giai cấp, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu và thành lập Mặt trận Việt Minh.
Sự trở về của ông không chỉ là một chuyến hồi hương cá nhân, mà là sự hiện diện của một nhà chiến lược vào đúng thời điểm lịch sử cần đến. Ông hiểu rằng, thời cơ của dân tộc đang đến gần khi Thế chiến thứ hai bước vào giai đoạn khốc liệt. Từ hang đá nhỏ Pác Bó, ngọn lửa Việt Minh bắt đầu nhen nhóm, lan rộng ra khắp các tỉnh miền núi phía Bắc, tạo tiền đề vững chắc cho sự thành công của Cách mạng tháng Tám năm 1945.
Câu chuyện mùa xuân Pác Bó năm 1941 khắc họa một Hồ Chí Minh rất đời thực: một người con xa xứ nặng lòng với từng tấc đất quê hương, đồng thời là một nhà tổ chức thiên tài biết biến một hang đá lạnh lẽo thành trung tâm đầu não, từ đó thay đổi hoàn toàn vận mệnh của một quốc gia.
