Bước chân rời bản nhỏ

Tôi nghe câu chuyện này từ cụ Lò Văn Phương ở miền Tây Nghệ An. Cụ bảo rằng đời người có những bước chân rất bình thường: bước ra ruộng, bước lên nương, bước sang nhà hàng xóm. Nhưng có một bước chân mà cụ nhớ suốt cả đời, đó là bước chân rời bản nhỏ để đi theo kháng chiến.

Cụ nói: “Khi ấy tôi mới mười tám tuổi, tưởng mình chỉ đi một thời gian ngắn, không ngờ bước chân ấy đưa tôi đi qua cả tuổi trẻ.”

Năm 1967, bản Na Lạ nằm yên dưới chân núi như bao đời vẫn thế. Buổi sáng có tiếng gà gáy, tiếng chày giã gạo, chiều có khói bếp bay lên giữa những mái nhà sàn.

Phương sinh ra và lớn lên ở đó. Từ nhỏ cậu quen từng lối mòn, từng gốc cây, từng khúc suối.

Một chiều tháng tám, xã gọi thanh niên tập trung. Danh sách nhập ngũ được đọc giữa sân bản.

Khi nghe tên mình, Phương thấy tim đập mạnh đến nghẹn ngực.

Bạn bè vỗ vai chúc mừng, còn cậu chỉ đứng lặng nhìn về phía nhà mình.

Tối hôm ấy, mẹ nấu nồi cơm ngon nhất trong nhiều tháng: cơm độn nhưng có thêm ít gạo nếp và bát canh rau rừng.

Cha ngồi bên bếp lửa, hút thuốc rất lâu mà ít nói.

Ăn xong, ông mới chậm rãi:

– Con đi lần này là đi việc nước.

Phương gật đầu.

– Sợ không?

Cậu im lặng rồi đáp thật:

– Có ạ.

Cha nhìn con trai rồi nói:

– Biết sợ mà vẫn đi mới là người trưởng thành.

Ngọn lửa bập bùng soi khuôn mặt còn rất trẻ của cậu.

Đêm ấy Phương không ngủ được. Cậu ra hiên nhà nhìn trăng treo trên đỉnh núi.

Tiếng suối Nậm Lạ chảy đều dưới thung lũng, quen thuộc như hơi thở của bản.

Cậu chợt nghĩ: “Không biết bao giờ mình mới lại nghe tiếng suối này.”

Ý nghĩ ấy làm lòng cậu se lại.

Sáng lên đường, cả bản dậy sớm. Những người mẹ gói cơm, những người cha sửa lại quai gùi, lũ trẻ chạy theo xem các anh thanh niên mặc quần áo mới.

Mẹ Phương quàng cho con chiếc khăn chàm rồi dặn:

– Đêm lạnh nhớ giữ cổ.

Bà còn nhét vào túi con một nắm muối vừng.

– Đường xa có cái mà ăn.

Phương cầm lấy mà mắt cay xè.

Đoàn thanh niên tập trung ở đầu bản. Tiếng loa xã vang lên giữa sương sớm.

Khi mọi người bắt đầu đi, Phương quay lại.

Bản Na Lạ nhỏ bé nằm im dưới làn khói bếp. Mẹ đứng trước cầu thang nhà sàn, cha chống tay vào cột gỗ, không ai gọi với theo.

Cậu hiểu rằng họ sợ nếu gọi, nước mắt sẽ bật ra.

Phương cúi đầu thật sâu rồi bước đi.

Con đường đất đỏ dẫn ra khỏi bản hôm ấy dài hơn mọi ngày.

Lũ trẻ chạy theo một đoạn rồi dừng lại. Bạn bè vừa đi vừa hát cho đỡ nghẹn.

Qua khúc cua cuối cùng, bản đã khuất sau rừng trúc.

Phương bỗng đứng lại.

Người bạn hỏi:

– Sao thế?

Cậu nhìn về phía sau rất lâu rồi nói nhỏ:

– Tao vừa thấy mình thật sự rời nhà.

Không ai cười.

Vì ai cũng hiểu cảm giác ấy.

Những ngày sau, đoàn đi bộ qua nhiều bản, nhiều núi. Đêm ngủ lán, ngày hành quân, vai đau vì ba lô, chân phồng rộp vì đường rừng.

Mỗi khi mệt, Phương lại nhớ buổi sáng ở đầu bản: chiếc khăn chàm của mẹ, ánh mắt của cha, tiếng suối quen thuộc.

Những ký ức ấy trở thành sức mạnh để cậu bước tiếp.

Chiến tranh kéo dài hơn cậu tưởng. Có đồng đội ngã xuống, có người bị thương, có người mãi mãi không trở về.

Trong một đêm Trường Sơn mưa lạnh, Phương mở túi lấy nắm muối vừng mẹ cho ngày lên đường. Muối đã vón cục, nhưng cậu vẫn ăn từng chút một.

Cậu thấy như quê nhà đang ở rất gần.

Nhiều năm sau hòa bình, Phương trở về bản. Con đường đất đỏ vẫn còn, nhưng cậu bé mười tám tuổi ngày nào đã thành người lính tóc điểm bạc.

Đến khúc cua cuối cùng, nơi năm xưa quay lại nhìn bản lần cuối, ông dừng chân rất lâu.

Tiếng suối Nậm Lạ vẫn chảy như cũ.

Ông khẽ nói một mình:

– Mình đã về rồi.

Bây giờ, mỗi khi kể chuyện cho con cháu, ông không nói nhiều về chiến công.

Ông thường kể về buổi sáng rời bản nhỏ.

Ông nói:

– Người ta nhớ chiến trường, còn tôi nhớ bước chân đầu tiên.

Tôi hỏi:

– Vì sao ạ?

Ông mỉm cười:

– Vì mọi con đường lớn của đời người đều bắt đầu từ một bước chân rời khỏi nơi mình yêu thương nhất.

Chiều xuống, khói bếp lại bay lên giữa thung lũng. Tôi nhìn con đường nhỏ uốn quanh chân núi và hiểu rằng “Bước chân rời bản nhỏ” không chỉ là câu chuyện của một chàng trai miền núi lên đường nhập ngũ.

Đó là câu chuyện của cả một thế hệ thanh niên Việt Nam đã rời mái nhà tranh, rời tiếng suối, rời vòng tay cha mẹ để bước vào những năm tháng gian khổ vì độc lập của Tổ quốc. Và trong mỗi bước chân ấy luôn có quê hương đi cùng.