Bước chân vào lửa đạn

Năm 1965, khi vừa tròn 20 tuổi, chàng thanh niên Nguyễn Phương Châm tạm biệt quê hương để tham gia đội thanh niên xung phong (TNXP) đặc biệt của T.Ư Đoàn mang tên Đội K53. Đây cũng là đội TNXP duy nhất của Đoàn thanh niên được cử vào làm nhiệm vụ ở chiến trường miền Nam.

Ngày 16.8, Đội K53 gồm 343 đoàn viên, thanh niên xuất phát từ Trường đoàn Cầu Giấy lên đường với nhiệm vụ làm công tác thanh vận ở khu giải phóng miền Tây Trị-Thiên. Ban đầu, ông và đồng đội làm giao liên, đưa đón thương binh từ chiến trường miền Nam ra miền Bắc và dẫn đường cho các đoàn cán bộ từ miền Bắc vào miền Nam. Đó là công việc đòi hỏi lòng dũng cảm, sự thông thuộc địa hình và tinh thần thép.

Ông Châm nhớ lại: "Lúc đó tôi vừa học xong, đang tham gia hợp tác xã ở địa phương thì được tuyển chọn. Chúng tôi là những thanh niên xung phong xuất sắc, được chọn vào lớp đầu tiên của T.Ư Đoàn để làm nhiệm vụ đặc biệt này".

Một trong những ký ức sâu đậm nhất của ông là những ngày tháng đóng quân tại Quảng Trị, trên trục đường 14. Ông kể thời gian đầu vô cùng gian khổ, chiến tranh ác liệt, việc vận chuyển lương thực từ miền Bắc vào rất khó khăn. "Thiếu lương thực, chúng tôi phải vào các bản làng của đồng bào dân tộc xin ngô về ăn. Phần nhiều là ăn rau môn thục, rau tàu bay, thiếu cả muối", ông nhớ lại.

Chính trong tình cảnh gian lao đó, tình quân dân càng thêm thắm thiết. Ông và đồng đội đã nhận được sự cưu mang, đùm bọc của đồng bào Vân Kiều, những người đã san sẻ từng củ khoai, hạt gạo, thậm chí cả những con lợn, con gà để bồi dưỡng cho bộ đội.

Kỷ niệm khiến ông day dứt nhất là trong một chuyến tải thương trên đường dây Bắc Sơn, đơn vị của ông đã bị trúng bom. Ông Châm nghẹn ngào kể lại: "Trong trận bom ấy, chúng tôi đã mất 3 người, 7 người bị thương, trong đó có cả TNXP và các anh em thương binh. Anh em thương binh đã bị thương rồi lại bị thương tiếp". Dù trong hoàn cảnh hiểm nghèo, những người lính trẻ vẫn không quản ngại hy sinh, băng bó, cứu chữa và đưa đồng đội về nơi an toàn.

Trận địa phục kích ngay trên đường tiến quân của địch

Năm 1967, ông Châm chuyển sang đơn vị chiến đấu chủ lực, thuộc Trung đoàn 6, Tỉnh đội Thừa Thiên. Chỉ sau 1 năm chiến đấu, ông trở thành chỉ huy đại đội bộ binh xuất sắc. "Khi ấy, Đại đội trưởng Đại đội bộ binh hy sinh, đơn vị chọn người xuất sắc thay và tôi đã được chọn", ông chia sẻ. Trên cương vị đại đội trưởng, ông đã chỉ huy đơn vị chiến đấu anh dũng trong một trận đánh ác liệt, giành thắng lợi vẻ vang.

Khi đó, đơn vị của ông nhận được tin báo từ đài quan sát: một đại đội thám báo Mỹ đang bí mật di chuyển, có ý đồ tập kích hậu cứ của trung đoàn. Trước tình thế nguy cấp, thay vì chờ đợi trong thế bị động, ông Châm cùng ban chỉ huy đại đội đã đưa ra một quyết định táo bạo: biến kẻ đi săn thành con mồi, tổ chức một trận địa phục kích ngay trên đường tiến quân của đối phương.

Cả đơn vị nhanh chóng triển khai đội hình, bí mật ém quân trong một khe sâu ven chân đèo, nơi có địa hình hiểm trở, lý tưởng để "giăng bẫy". Khi đội hình đối phương lọt vào trận địa, cách vị trí của ông Châm khoảng 45 - 50 m, lệnh tấn công được phát ra. Tiếng súng đồng loạt nổ vang, xé toang sự tĩnh lặng của núi rừng. Bị tấn công bất ngờ, đội hình đối phương rối loạn, tổn thất nặng nề. Trận đánh đó, đơn vị của ông đã bẻ gãy ý đồ tấn công của địch, tiêu diệt phần lớn đại đội thám báo Mỹ. Nhưng cũng ở trận chiến đấu đó, ông đã trúng một loạt đạn. Ông nhớ lại: "Tôi bị đạn bắn nát xương cẳng tay trái, một viên xuyên qua ngực, 1 viên găm vào mông, 1 viên vào đùi". Người y tá tên Giang đã bất chấp nguy hiểm, băng qua làn đạn để đưa ông Châm về trạm phẫu thuật tiền phương. May mắn ông được cứu sống, nhưng nhiều đồng đội của ông đã hy sinh.

Sau trận đánh đó, ông được Hội đồng cố vấn Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam trao tặng Huân chương Chiến công giải phóng hạng ba, vì đã lập chiến công xuất sắc trong chiến đấu. Trong thời gian ở quân ngũ, ông còn được nhận một Huân chương Kháng chiến hạng ba và 3 Huân chương Chiến sĩ giải phóng (hạng nhất, nhì, ba); được trao Kỷ niệm chương của Quân khu Trị Thiên Huế.