BƯỚC NGOẶT CHUYỂN MÌNH – HÀNH TRÌNH ĐỔI MỚI HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP NINH PHƯỚC THEO LUẬT HTX (1990 – 2000) DƯỚI GÓC NHÌN NGƯỜI LÍNH TRẦN THANH SƠN
Trong tâm sự của người cựu chiến binh già Trần Thanh Sơn, sau những năm tháng cùng đồng đội đổ mồ hôi trên công trường thủy lợi Kênh Nam, Kênh Chàm hay dốc sức đưa bà con vào các tập đoàn sản xuất thời bao cấp, bước sang thập niên 1990 lại là một khúc quanh lịch sử đòi hỏi sự dũng cảm không kém: dám cởi bỏ tư duy bao cấp chỉ huy để trả lại quyền tự chủ thực sự cho người nông dân trên chính mảnh ruộng của mình.
Khi Luật Đất đai và Luật Hợp tác xã ra đời, không ít cán bộ cơ sở từng băn khoăn: "Nếu giao đất cho hộ gia đình, nếu HTX không còn quyền chỉ huy cày cấy tập trung thì liệu có tan rã phong trào?". Câu trả lời của dải đất Ninh Phước trong 10 năm chuyển đổi (1990 – 2000) đã minh chứng hùng hồn cho sức sống của đường lối Đổi mới hợp lòng dân.
1. Giai đoạn 1991 – 1995: Trả quyền tự chủ cho người cày – Bệ phóng kinh tế hộ
Những năm đầu thập niên 1990, địa phương bước vào công cuộc đổi mới với không ít lúng túng, việc triển khai các quy định mới về đất đai và mô hình HTX kiểu mới nhìn chung còn chậm so với yêu cầu thực tiễn:
Đột phá từ Nghị quyết Trung ương 5 (Khóa VII): Thực hiện chủ trương của Đảng về tiếp tục đổi mới và phát triển kinh tế – xã hội nông thôn, Huyện ủy và Ủy ban nhân dân huyện đã kiên quyết tháo gỡ điểm nghẽn bằng việc giao quyền sử dụng 5.144 ha đất canh tác cho 13.977 hộ nông dân.
Sức bật từ sự tự chủ: Khi mảnh ruộng được giao trọn vẹn quyền canh tác, người nông dân Kinh, Chăm không còn tâm lý "làm điểm ăn chia" bình quân. Từng bờ vùng, bờ thửa được chăm bón kỹ lưỡng, kinh tế hộ gia đình bừng tỉnh, trở thành đơn vị tự chủ sản xuất kinh doanh năng động nhất.
Chính bước chuyển giao đất lịch sử này đã tạo tiền đề thực tiễn vững chắc, buộc các HTX phải tự tổ chức lại, tìm hướng đi mới nếu không muốn bị thực tiễn đào thải.
2. Chuyển đổi theo Luật HTX (Đến giữa năm 2000): Gắn quyền sử dụng đất với tổ chức lại mô hình
Từ sau khi Quốc hội thông qua Luật Hợp tác xã (có hiệu lực từ năm 1997), huyện Ninh Phước đã triển khai chiến dịch chuyển đổi bài bản, gắn chặt công tác tổ chức lại HTX với việc hoàn thiện pháp lý về đất đai:
Tấm "sổ đỏ" an cư lạc nghiệp: Huyện tập trung chỉ đạo cấp mới và đổi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho nông dân. Đến giữa năm 2000, toàn huyện đã cấp được 9.459 ha đất nông nghiệp, đạt tỷ lệ 77,5%. Cầm trên tay tấm giấy chứng nhận quyền sử dụng ruộng đất lâu dài, bà con xã viên yên tâm dồn vốn liếng, mua sắm máy móc, phân bón đầu tư thâm canh tăng vụ.
Chuyển đổi thực chất theo luật định: Không chạy theo hình thức, huyện đã tiến hành đại hội xã viên, định giá tài sản, chuyển đổi thành công mô hình hoạt động theo Luật HTX cho 26 trên tổng số 44 Hợp tác xã trên địa bàn.
Đa dạng hóa loại hình kinh tế tập thể: Đáp ứng nhu cầu buôn bán, tiểu thủ công nghiệp và vốn sản xuất, huyện thành lập mới 3 Hợp tác xã ngành nghề (phục vụ các nghề truyền thống, cơ khí nhỏ) và 1 Hợp tác xã tín dụng nhân dân (Quỹ tín dụng nhân dân), khơi thông nguồn vốn vay tương trợ tại chỗ cho các hộ gia đình.
3. Những cánh chim đầu đàn và bài ca dịch vụ hỗ trợ xã viên
Sự đổi thay căn bản nhất sau chuyển đổi chính là tư duy hoạt động của Ban Quản lý HTX: từ "chỉ huy mệnh lệnh" chuyển hẳn sang "làm dịch vụ phục vụ":
Bà đỡ tin cậy của kinh tế hộ: Các HTX đứng ra đảm nhận các khâu dịch vụ then chốt mà từng hộ nông dân đơn lẻ không thể tự làm hoặc làm tốn kém:
Dịch vụ thủy lợi, dẫn dòng nước mát từ hệ thống đập Nha Trinh – Lâm Cấm về tận chân ruộng.
Cung ứng giống lúa xác nhận, vật tư phân bón trả chậm bảo đảm chất lượng.
Cày bừa cơ giới hóa và chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật phòng trừ sâu bệnh.
Những điển hình tiên tiến sáng ngời: Khắp các vùng đồng bào Kinh, Chăm, hàng loạt HTX đã nổi lên làm ăn hiệu quả vượt bậc:
HTX Mông Nhuận & HTX Hữu Đức: Điển hình xuất sắc vùng đồng bào Chăm, vừa làm tốt dịch vụ nông nghiệp giúp xã viên đạt năng suất lúa trên 10 tấn/ha, vừa tích lũy nguồn vốn tái sản xuất lớn.
HTX Phú Quý & HTX Hoài Trung: Năng động mở rộng kinh doanh dịch vụ đa ngành nghề, hỗ trợ xã viên phát triển kinh tế gia đình bền vững, đời sống xã viên ngày một khang trang.
4. Trái ngọt an sinh: Nghĩa tình tập thể và diện mạo nông thôn mới
Kinh tế tập thể sau khi chuyển đổi không chỉ giúp nông dân làm giàu mà còn tạo ra nguồn lực xã hội to lớn để xây dựng quê hương:
Nguồn quỹ phúc lợi dồi dào: Nhờ kinh doanh có lãi, các HTX điển hình đều trích lập quỹ phúc lợi, tích cực đóng góp thực hiện tốt các chính sách đền ơn đáp nghĩa, chăm lo gia đình chính sách, phụng dưỡng Mẹ Việt Nam Anh hùng và khuyến học cho con em địa phương.
Nhà nước và Nhân dân cùng làm: Tinh thần đoàn kết thời hoa lửa một lần nữa tỏa sáng trong công cuộc xây dựng hạ tầng. Nhân dân và các HTX đã tự nguyện đóng góp hàng tỷ đồng cùng với nguồn vốn Nhà nước tiến hành tu sửa, bê tông hóa và nâng cấp hơn 60 km đường giao thông nông thôn liên thôn, liên xã; kiên cố hóa hàng chục tuyến kênh mương nội đồng, biến những con đường lầy lội năm xưa thành những trục đường bê tông khang trang, xe cơ giới bon bon chở nông sản ra chợ.
Ý NGHĨA LỊCH SỬ BẤT TỬ
Nhìn lại chặng đường chuyển đổi HTX giai đoạn 1990 – 2000, người cựu chiến binh già Trần Thanh Sơn khẳng định:
Đây là cuộc cách mạng sâu sắc về quan hệ sản xuất ở nông thôn Ninh Phước. Sự chuyển mình thành công của 26 HTX theo Luật Hợp tác xã cùng những điểm sáng Mông Nhuận, Hữu Đức, Phú Quý, Hoài Trung đã chứng minh rằng: kinh tế tập thể không hề mất đi, mà được nâng lên một tầm cao mới khi biết tôn trọng quyền tự chủ của người lao động và đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết.
Những con đường bê tông thẳng tắp, những cánh đồng lúa trĩu hạt được tưới tiêu chủ động hôm nay chính là thành quả ngọt ngào của chặng đường kiên trì đổi mới – nơi bản lĩnh của thế hệ cầm súng năm xưa tiếp tục hòa cùng trí tuệ của thời kỳ dựng xây, thắp sáng tương lai ấm no, trù phú cho đất mẹ Ninh Phước anh hùng.
