Bước ngoặt của người trí thức trẻ

Sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo có truyền thống yêu nước tại Phổ Phong, Nguyễn Nghiêm từ nhỏ đã nổi tiếng thông minh, hiếu học. Ông thi đỗ vào trường kỹ nghệ thực hành ở Huế. Với tấm bằng trong tay thời bấy giờ, ông hoàn toàn có thể chọn một cuộc sống an nhàn, làm viên chức cho bộ máy cai trị của Pháp để vinh thân phì gia.

Thế nhưng, những năm tháng học tập tại Huế và Quy Nhơn đã mở mắt cho người thanh niên trẻ. Chứng kiến cảnh đồng bào bị đánh đập, phu phen tạp dịch cực khổ, lòng căm thù giặc trong ông lớn dần.

Một người bạn cùng lớp từng khuyên ông:
— Nghiêm à, cậu học giỏi thế này, vào làm sở tư hoặc sở lục lộ thì tiền đồ rộng mở. Việc gì phải dính vào mấy hội nhóm kín cho chuốc họa vào thân?

Nguyễn Nghiêm nhìn ra dòng sông Hương trôi lững lờ, trầm giọng đáp:
— Nước mất thì nhà tan. Khi cả dân tộc đang quằn quại trong xiềng xích, cái "tiền đồ" cá nhân của tôi có nghĩa lý gì? Nếu ai cũng chọn việc nhẹ nhàng, gian khổ sẽ dành phần ai?

Năm 1929, ông từ bỏ cơ hội làm giàu, gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên rồi trở thành một trong những đảng viên Cộng sản đầu tiên của Quảng Ngãi. Ông chọn con đường đi về phía nhân dân lao động.