Bước ngoặt giành quyền chủ động trên chiến trường Bắc Bộ

Bước sang năm 1950, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân Việt Nam đã kéo dài gần năm năm. Sau thất bại trong chiến lược “đánh nhanh thắng nhanh”, thực dân Pháp chuyển sang củng cố hệ thống phòng thủ, chiếm giữ các đô thị và tuyến giao thông quan trọng nhằm bóp nghẹt căn cứ kháng chiến Việt Bắc.

Trên vùng biên giới phía Bắc, quân Pháp xây dựng một hệ thống cứ điểm dày đặc dọc đường số 4, kéo dài từ Cao Bằng đến Lạng Sơn. Chúng hy vọng kiểm soát biên giới Việt – Trung, cô lập căn cứ địa Việt Bắc với bên ngoài và ngăn chặn sự liên lạc của cách mạng Việt Nam với các nước xã hội chủ nghĩa.

Trong khi đó, tình hình quốc tế bắt đầu có chuyển biến quan trọng. Tháng 10 năm 1949, cách mạng Trung Quốc thắng lợi. Đầu năm 1950, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được nhiều nước công nhận và đặt quan hệ ngoại giao. Điều đó mở ra cơ hội lớn cho cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam.

Trước tình hình ấy, Trung ương Đảng và Chính phủ quyết định mở một chiến dịch lớn ở biên giới nhằm tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch, khai thông đường liên lạc quốc tế và mở rộng căn cứ địa Việt Bắc.

Chiến dịch được giao cho Võ Nguyên Giáp trực tiếp chỉ huy. Đây cũng là lần đầu tiên Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp ra mặt trận theo dõi và động viên bộ đội.

Mục tiêu mở màn chiến dịch là cứ điểm Đông Khê — vị trí then chốt trên đường số 4.

Rạng sáng ngày 16 tháng 9 năm 1950, quân ta nổ súng tấn công Đông Khê. Pháo binh đồng loạt khai hỏa vào các vị trí phòng thủ của quân Pháp. Bộ đội chủ lực từ nhiều hướng xông lên đánh giáp lá cà trong tiếng súng và tiếng hò xung phong vang dội núi rừng biên giới.

Quân Pháp chống trả quyết liệt vì Đông Khê là mắt xích quan trọng trong tuyến phòng thủ của chúng. Trận chiến kéo dài nhiều ngày vô cùng ác liệt. Nhiều chiến sĩ Việt Nam đã ngã xuống khi vượt qua hàng rào dây thép gai và lô cốt bê tông của địch.

Sau hai ngày chiến đấu quyết liệt, quân ta hoàn toàn làm chủ Đông Khê. Thất bại này khiến quân Pháp hoảng hốt.

Để cứu vãn tình thế, Bộ chỉ huy Pháp quyết định cho quân từ Thất Khê lên chiếm lại Đông Khê, đồng thời rút quân ở Cao Bằng về phối hợp. Nhưng chính kế hoạch ấy đã khiến chúng rơi vào chiếc bẫy lớn của quân đội Việt Nam.

Quân ta nhanh chóng tổ chức các trận phục kích lớn trên đường số 4, đặc biệt tại khu vực Cốc Xá, đèo Bông Lau và nhiều điểm hiểm trở khác.

Những đoàn quân Pháp nối dài giữa núi rừng bị đánh bất ngờ từ nhiều phía. Đạn pháo, súng máy và lựu đạn của quân ta dội xuống đội hình địch. Các đơn vị bộ đội liên tục chia cắt, bao vây và tiêu diệt từng toán quân Pháp giữa rừng núi hiểm trở.

Nhiều sĩ quan Pháp kinh hoàng mô tả đường số 4 khi ấy như “con đường chết”.

Cuộc rút lui của quân Pháp nhanh chóng biến thành thảm họa. Hàng nghìn binh lính bị tiêu diệt hoặc bắt sống. Vũ khí, xe cơ giới và quân trang bị bỏ lại ngổn ngang trên các triền núi và khe sâu.

Đến cuối tháng 10 năm 1950, Chiến dịch Biên giới kết thúc thắng lợi hoàn toàn.

Quân ta tiêu diệt và bắt sống hàng nghìn quân địch, giải phóng một vùng biên giới rộng lớn từ Cao Bằng đến Đình Lập. Hệ thống phòng thủ đường số 4 của thực dân Pháp bị phá vỡ hoàn toàn.

Quan trọng hơn, chiến thắng này đã khai thông con đường liên lạc quốc tế giữa Việt Nam với Trung Quốc và các nước xã hội chủ nghĩa. Từ đây, cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam có thêm điều kiện thuận lợi để phát triển mạnh mẽ.

Chiến dịch Biên giới năm 1950 còn mang ý nghĩa đặc biệt lớn về quân sự. Từ sau chiến thắng này, quân đội Việt Nam giành được quyền chủ động chiến lược trên chiến trường chính Bắc Bộ.

Nếu trước đó quân ta chủ yếu phòng ngự và đánh du kích, thì từ đây bộ đội chủ lực đã có khả năng mở những chiến dịch tiến công quy mô lớn, tiêu diệt nhiều sinh lực địch và làm thay đổi cục diện chiến tranh.

Chiến thắng Biên giới cũng đánh dấu bước trưởng thành vượt bậc của Quân đội nhân dân Việt Nam. Những người lính từ chiến khu Việt Bắc năm nào giờ đã đủ sức đánh bại các tập đoàn cứ điểm mạnh của thực dân Pháp.

Giữa núi rừng biên cương mùa thu năm 1950, lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên các cứ điểm vừa giải phóng. Đó không chỉ là thắng lợi của một chiến dịch quân sự, mà còn là bước ngoặt lớn đưa cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp tiến dần tới thắng lợi cuối cùng tại Điện Biên Phủ bốn năm sau đó.