Bước ngoặt Luận cương và con đường giải phóng

Sau tiếng vang của Bản Yêu sách, Nguyễn Ái Quốc tiếp tục bươn chước kiếm sống giữa Paris — khi thì rửa ảnh, lúc lại vẽ đồ cổ giả Trung Hoa. Anh tham gia Đảng Xã hội Pháp chỉ vì cảm nhận được sự đồng cảm của các đồng chí nơi đây đối với các dân tộc bị áp bức, dù khái niệm về công đoàn hay chủ nghĩa cộng sản khi ấy với anh vẫn còn mờ ảo.

Trong các buổi sinh hoạt chi bộ hàng tuần, người ta tranh luận gay gắt về việc nên gia nhập Quốc tế thứ hai, thứ hai rưỡi hay Quốc tế thứ ba. Nghe mọi người phát biểu, anh thắc mắc: — Vậy cái Quốc tế nào bênh vực nhân dân các nước thuộc địa?

Một đồng chí đưa cho anh đọc bản Luận cương về các vấn đề dân tộc và thuộc địa của Lênin đăng trên báo L’Humanité (Nhân đạo).

Dù có những thuật ngữ chính trị phức tạp, nhưng càng đọc, anh càng thấy sáng tỏ. Những dòng chữ của Lênin chạm đúng vào trăn trở lớn nhất trong lòng người thanh niên mất nước. Ngồi một mình trong căn phòng nhỏ, anh xúc động đến phát khóc, reo lên như đang nói trước hàng triệu đồng bào: — Hỡi đồng bào bị đọa tày đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ta!

Từ thời điểm đó, Nguyễn Ái Quốc bước vào các cuộc tranh luận với một tư thế hoàn toàn khác. Dù vốn tiếng Pháp chưa thật giàu có, anh sẵn sàng đập tan những lý lẽ chống lại Lênin bằng thứ logic mộc mạc mà đanh thép: — Nếu đồng chí không lên án chủ nghĩa thực dân, không bênh vực các dân tộc thuộc địa, thì đồng chí làm cái cách mạng gì?

Tại Đại hội Tua năm 1920, cùng với các đồng chí như Marcel Cachin, Vaillant-Couturier, anh đã bỏ phiếu tán thành gia nhập Quốc tế thứ ba, trở thành một trong những người cộng sản đầu tiên của Việt Nam.

Khởi đầu từ lòng yêu nước thuần túy, Nguyễn Ái Quốc đã tìm thấy ở chủ nghĩa Lênin không chỉ là một học thuyết, mà là chiếc "cẩm nang" thần kỳ — ngọn hải đăng soi đường cho cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc Việt Nam khỏi ách nô lệ.